“Cuộc chiến” điều kiện kinh doanh nhìn từ Hiến pháp 2013

Góc nhìn trọng tài viên

“Cuộc chiến” điều kiện kinh doanh nhìn từ Hiến pháp 2013

25/01/2018 14:12

Ngày 15/01/2018, Thủ tướng Chính phủ đã ký Nghị định số 08/2018/NĐ-CP nhằm sửa đổi một số Nghị định liên quan đến điều kiện kinh doanh thuộc phạm vi quản lý Nhà nước của Bộ Công Thương. Sự kiện này chứng minh quyết tâm của Chính phủ trong việc tiếp tục thực hiện mục tiêu cắt giảm, đơn giản hoá 50% danh mục hàng hoá, thủ tục kiểm tra chuyên ngành và điều kiện đầu tư kinh doanh hướng tới đưa Việt Nam vào nhóm ASEAN – 4 về năng lực cạnh tranh và môi trường kinh doanh trong năm 2018.

1. Chính phủ đã “dẹp” được mọi nghi ngờ về quyết tâm của Chính phủ, các Bộ trong việc giải quyết một vấn nạn dai dẳng, giằng co suốt vài chục năm qua liên quan đến việc hạn chế quyền tự do kinh doanh của người dân. Chúng ta đang chờ hiệu ứng dây chuyền tới từ các Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Xây dựng, Bộ Y tế, Bộ Giao thông Vận tải và nhiều Bộ ngành khác hoặc đang ráo riết, quyết liệt triển khai hoặc đang tích cực chuẩn bị cho cuộc tổng tiến công đồng loạt nhằm loại bỏ các điều kiện đầu tư kinh doanh không hợp pháp, không hợp lý mà hậu quả không chỉ là cản trở sự nghiệp giải phóng sức dân, khơi nguồn khởi nghiệp mà còn làm hạn chế, bóp méo một quyền cụ thể trong quyền con người được qui định tại Điều 33 Hiến pháp 2013 ”mọi người có quyền tự do kinh doanh trong những ngành nghề mà pháp luật không cấm”. Để có được điều luật này, Việt Nam đã phải chờ đợi gần 30 năm kể từ ngày Đổi mới, mở đầu là Luật Công ty và Luật Doanh nghiệp tư nhân năm 1990 rồi đến Điều 57 Hiến pháp 1992 (dù quy định hãy còn khá ngập ngừng) “công dân có quyền tự do kinh doanh theo quy định của pháp luật” và nay, với Hiến pháp 2013 thì quyền tự do kinh doanh đã được quy định rất rõ ràng, minh bạch.

p/Cơ quan Hải quan rà soát các thủ tục, giấy tờ kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa xuất nhập khẩu.

Cơ quan Hải quan rà soát các thủ tục, giấy tờ kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa xuất nhập khẩu.

2. Quyền tự do kinh doanh là một trong các quyền cụ thể của quyền con người. Hiến pháp năm 2013 đã đặt đúng vị trí quyền con người như là định chế cơ bản, bao gồm các quyền về chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, phù hợp với mong muốn của gần 100 triệu người dân nước Việt, tương thích với thế giới văn minh thời kỳ hội nhập, với các Công ước quốc tế về quyền con người mà Việt Nam tham gia. “Mọi người” trong điều luật này không chỉ là công dân, không chỉ là người Việt mà còn cả những người chưa là công dân, người nước ngoài đến Việt Nam đầu tư, kinh doanh đều có quyền tự do kinh doanh, thể hiện cam kết của Nhà nước Việt Nam đối với toàn dân, với quốc tế trong thời kỳ đổi mới và hội nhập sâu rộng.

3. Long trọng tuyên bố quyền con người nói chung, quyền tự do kinh doanh nói riêng, Hiến pháp còn quy định nghĩa vụ của Nhà nước “Nhà nước bảo đảm và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, công nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân”. Nếu “công nhận, tôn trọng” thể hiện quan điểm của Nhà nước thì “bảo vệ, bảo đảm” thể hiện quyết tâm, cam kết bằng trách nhiệm, nghĩa vụ cao nhất, bằng cả mọi nguồn lực tinh thần và vật chất để các quyền công dân, quyền con người, trong đó có quyền tự do kinh doanh phải được thực thi thuận lợi nhất và hiệu quả nhất.

4. Quyền tự do kinh doanh không phải là tuyệt đối, nó cũng như nhiều quyền khác, phải tuân theo nguyên tắc “quyền của cá nhân, tổ chức này không được gây phương hại đến quyền của cá nhân, tổ chức khác” và vì vậy, trong một số trường hợp phải được giới hạn. Việc giới hạn quyền tự do kinh doanh phải dựa trên những nguyên tắc cơ bản, phù hợp với thế giới văn minh, theo hướng Nhà nước “tạo mọi điều kiện để thực hiện quyền tự do kinh doanh” chứ không phải Nhà nước quản lý quyền đó theo hướng “quản được đến đâu thì cho phép mở rộng quyền đến đó”. Các nguyên tắc giới hạn quyền tự do kinh doanh phải đảm bảo vì mục đích chính đáng, bảo đảm sự phù hợp giữa giới hạn quyền và mục đích đặt ra và cuối cùng phải bảo đảm được sự công bằng giữa lợi ích thu được với giới hạn quyền . Luật đầu tư 2014 đã cụ thể hoá nguyên tắc hạn chế quyền tự do kinh doanh với hai điều khoản, điều thứ nhất là quy định ngành nghề cấm kinh doanh phải bằng Luật chứ không phải bằng văn bản dưới luật. “Nhà đầu tư được quyền thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh trong các ngành nghề mà Luật này không cấm” ( Điều 6). Như vậy, chỉ có Quốc hội mới có thẩm quyền ban hành các quy định ngành nghề kinh doanh bị cấm, chấm dứt một thời kỳ dài nhiều cơ quan khác nhau trong bộ máy hành pháp đã ban hành các quy định cấm rất tuỳ tiện, đầy rủi ro cho nhà đầu tư, doanh nghiệp. Đối với các ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, Luật đầu tư quy định 5 lý do để giới hạn quyền tự do kinh doanh, đó là các ngành nghề mà việc thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh trong các ngành nghề đó phải đáp ứng điều kiện vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khoẻ cộng đồng (Điều 71). Luật này quy định tiếp, cụ thể hơn đó là điều kiện đầu tư kinh doanh đối với ngành nghề kinh doanh có điều kiện phải được quy định tại các luật, pháp lệnh, nghị định và điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên; Bộ, cơ quan ngang bộ, Hội đồng nhân dân, UBND các cấp, cơ quan, tổ chức, cá nhân khác không được ban hành quy định về điều kiện đầu tư kinh doanh (Điều 7.3). Quy định này là lời cáo chung cho một thời kỳ các điều kiện đầu tư kinh doanh tùy tiện mọc lên như nấm. Ở một khía cạnh khác, việc giao Chính phủ có thẩm quyền giới hạn quyền tự do kinh doanh bằng cách ban hành Nghị định đặt ra một thách thức về mức độ rủi ro trong việc “bảo vệ, bảo đảm” quyền tự do kinh doanh mà lẽ ra phải được quy định bởi Luật .

5. Chúng ta hoan nghênh các Bộ, ngành đang khẩn trương, quyết liệt tham mưu cho Chính phủ ban hành các Nghị định sửa đổi các điều kiện đầu tư kinh doanh vì đây là hiện tượng trước đây chưa hề có và nay cần được biểu dương, nhất là trong điều kiện chưa có quy định rõ ràng, trực tiếp về trách nhiệm chính trị, pháp lý nếu các bộ ngành không thực hiện việc này. Mặt khác, từ góc nhìn Hiến pháp 2013 cần thấy rằng đây là nghĩa vụ, là trách nhiệm của cơ quan Nhà nước trong việc “công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm” quyền tự do kinh doanh của người dân. Do đó, mặc dù chưa có một cơ quan như Tòa án hiến pháp để người dân, doanh nghiệp khởi kiện bảo vệ quyền hiến định của mình, Chính phủ vẫn cần phải kiên quyết yêu cầu tất cả các Bộ, ngành phải khẩn trương, quyết liệt, với tinh thần thượng tôn Hiến pháp, rà soát lại các điều kiện đầu tư kinh doanh thuộc lĩnh vực quản lý của Bộ, ngành mình, sớm kiến nghị Chính phủ ban hành các Nghị định sửa đổi các điều kiện đầu tư kinh doanh với ý nghĩa không phải đây là việc làm ban phát, xin cho mà là trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ hiến định của cơ quan nhà nước. Được biết Chính phủ đã có năm Nghị quyết trong sáu tháng gần đây đề cập đến việc này. Bước tiếp theo, Chính phủ cần tổng kết các điều kiện đầu tư kinh doanh trình Quốc hội ban hành Luật sửa đổi các điều kiện đầu tư kinh doanh để việc tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm quyền tự do kinh doanh được thực hiên bởi cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất đó là Quốc hội.

Các doanh nghiệp, nhà đầu tư, các hiệp hội doanh nghiệp và người dân cũng cần phải quyết liệt tham gia vào quá trình xây dựng môi trường tự do kinh doanh, sử dụng quyền hiến định nói trên trong vai trò bình đẳng, sòng phẳng, chủ động với cơ quan quản lý nhà nước nhằm trước tiên là để bảo vệ quyền hiến định mà mình có, sau đó là xây dựng một môi trường kinh doanh được tự do, cạnh tranh, thuận lợi, minh bạch, chi phí thấp, hiệu quả cao chứ không phải trong vai trò là người đi xin phải cầu cạnh, chạy chọt hoặc bị động ngồi chờ, bởi vì nếu không làm thế cũng có nghĩa là chúng ta đã thực hiện không đúng Hiến pháp 2013.

Ls Trần Hữu Huỳnh - Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam

Share Post
MỘT SỐ TIN TỨC KHÁC
  • Doanh nghiệp Việt ra biển lớn bằng thúng chai 14/08/2018 09:26

    Theo các chuyên gia M&A, M&A là xu thế tất yếu, DN Việt không thể đứng ngoài xu thế đó. Tuy nhiên, M&A không đơn thuần là sự kết hợp đơn giản giữa một bên là nhà đầu tư có tài chính mạnh và một bên là DN cần vốn mà mỗi hợp đồng M&A sẽ kéo theo hàng loạt vấn đề về tư cách pháp nhân, vấn đề tài chính, thương hiệu, thị phần, thị trường, chiến lược kinh doanh, kiểm soát giao dịch cổ phiếu… kể cả việc giữ hay bỏ thương hiệu DN hậu M&A.

  • M&A 2018: Kỷ nguyên mới, kỳ vọng mới 09/08/2018 11:02

    Trước thềm Diễn đàn M&A Việt Nam năm 2018 do Báo Đầu tư và AVM Vietnam phối hợp tổ chức, nhiều ý kiến cho rằng, thị trường M&A tại Việt Nam sẽ tiếp tục sôi động, không chỉ trong năm nay, mà cho cả thập kỷ tới, diễn ra trong nhiều ngành, lĩnh vực. 

  • Thời gian sửa điều kiện kinh doanh nhiều khi dài hơn tuổi thọ trung bình của doanh nghiệp 02/08/2018 10:09

    Về vấn đề này, Luật sư Trương Thanh Đức, Chủ tịch công ty Luật Basico, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) cho rằng, quá trình cắt giảm điều kiện kinh doanh ở các bộ, ngành đang bộc lộ tính “phong trào, hô hào”, bởi nghe thì “rầm rộ”, nhưng thực tế… tốc độ quá chậm, chưa được một nửa yêu cầu.

  • Cải cách môi trường kinh doanh ngành công thương thực chất 02/08/2018 10:02

    Bà Đinh Thị Mỹ Loan - Chủ tịch Hiệp hội bán lẻ Việt Nam, Trọng tài viên VIAC bày tỏ: Hiệp hội và các doanh nghiệp thành viên rất hoan nghênh động thái của Bộ trưởng Bộ Công Thương trong quyết tâm cải cách môi trường kinh doanh một cách thực chất, sau khi có ý kiến góp ý từ phía Hiệp hội bán lẻ Việt Nam và của VCCI, đã quyết định ngừng đề xuất dự thảo Nghị định về phát triển quản lý ngành phân phối.

  • Rủi ro tín dụng ngoại tệ 31/07/2018 16:59

    Những tháng qua, huy động ngoại tệ tăng trưởng chậm trong khi tín dụng ngoại tệ tiếp tục duy trì đà tăng ấn tượng. Xu hướng này có thể mang đến rủi ro cho doanh nghiệp (DN) vì tỷ giá đang đứng trước nhiều áp lực tăng, sẽ tác động đến chi phí trả các khoản nợ USD sắp đáo hạn.

  • Tàu bị gãy làm đôi trên biển khi vận chuyển hàng: ai phải chịu trách nhiệm? 30/07/2018 16:14

    Điểm q) khoản 2 Điều 151 Bộ luật Hàng hải Việt Nam (năm 2015) quy định người vận chuyển được miễn hoàn toàn trách nhiệm, nếu tổn thất hàng hóa xảy ra trong trường hợp "Khuyết tật ẩn tỳ của tàu biển mà những người có trách nhiệm không phát hiện được, mặc dù đã thực hiện nhiệm vụ một cách mẫn cán".

  • FDI và nền kinh tế vãng lai 26/07/2018 14:16

    Việt Nam đã mở cửa và thu hút đầu tư nước ngoài (FDI) được 30 năm. Thành tựu và hiệu quả của FDI thật lớn lao, bao gồm sự thay đổi bộ mặt đất nước, hiện đại hóa hệ thống cơ sở hạ tầng, tăng nhiều bậc quy mô GDP của nền kinh tế và cải thiện mức sống của người dân.

  • Doanh nghiệp cần “sống chung với cạnh tranh” 23/07/2018 15:41

    Các đại biểu được TS.Phạm Văn Chắt - Giảng viên cao cấp, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC) thông tin về Hiệp định đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Đây được xem là Hiệp định có tiêu chuẩn cao, toàn diện trên tất cả các lĩnh vực, mở ra nột “sân chơi mới” với quy mô thị trường gần 500 triệu dân, chiếm 13,5% GDP toàn cầu. 

    Đăng ký nhận tin thư từ VIAC