Góc nhìn trọng tài viên

Ai là chủ hàng theo vận đơn khi hàng hóa được mua đi bán lại

28/11/2017 09:56

LS. Ngô Khắc Lễ

Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam

Người giao nhận, người kinh doanh dịch vụ logistics khi hoạt động với tư cách “người vận chuyển” hoặc “người vận chuyển thực tế” hay “người vận chuyển theo hợp đồng” trong trường hợp phải bồi thường cho một lô hàng được mua đi bán cần hết sức thận trọng khi xác định người có quyền khiếu nại theo vận đơn để tránh tình trạng bồi thường nhầm, nhất là với số tiền lớn, thường dẫn đến thiệt hại nặng nề.

Vụ án về chủ hàng kiện người vận chuyển cách đây chưa lâu - người vận chuyển là một công ty vận tải biển hàng đầu thế giới nhưng đã bồi thường nhầm - cho thấy rất cần thận trọng khi xác định người có quyền khiếu nại, đó là vụ “Carlos Soto Sau and another” kiện “AP Møller-Maersk AS” (SFL Hawk) [2015] EWHC 458 (Comm), theo tài liệu của Ince & Co, Ted Graham, Partner, ngày 25/06/2015, được nêu dưới đây để bạn đọc tham khảo. 

Tòa Thương mại gần đây đã ra phán quyết về một vụ kiện đòi bồi thường tổn thất hàng hóa, bao gồm cả vấn đề xác định ai là chủ hàng trong trường hợp có nhiều hợp đồng mua bán hàng hóa nhưng trong đó chỉ có một hợp đồng nêu quyền từ chối nhận hàng (right of rejection). Trong trường hợp này, Toà cho rằng người mua sau cùng (ultimate buyer) thuộc hợp đồng cuối cùng của chuỗi hợp đồng có quyền sở hữu đối với hàng hóa và được coi là người mua có thiện ý (good faith purchaser). Vụ án này nêu bật một số khó khăn có thể nảy sinh khi nhiều hợp đồng liên quan không được ký kết trên cơ sở giáp lưng (back-to-bạck terms).

Sự việc

Vào tháng 10 năm 2012, PT Awindo International ("A") đồng ý bán một lô hàng cá kiếm đông lạnh (frozen swordfish) theo điều kiện CFR cho Fishco BVBA ("B") - người ký một hợp đồng bán tiếp (on-sale) cho Carlos Soto Sau ("C"). Hợp đồng giữa A và B có điều khoản rằng trong trường hợp cơ quan kiểm dịch của cảng biển từ chối, không cho phép nhập cảnh lô hàng này thì A phải hoàn trả cho B 100% số tiền ghi trên hoá đơn ("điều khoản từ chối" - rejection clause), và B có quyền hủy bỏ thư tín dụng ("L/C") đã mở, với điều kiện phải xuất trình giấy chứng nhận từ chối (rejection certificate) cho ngân hàng trong vòng 45 ngày kể từ ngày giao hàng (date of shipment). Hợp đồng mua bán hàng giữa B và C không có điều khoản từ chối như vậy nhưng thanh toán cũng bằng L/C.

Vào ngày (hoặc khoảng ngày) 14 tháng 11 năm 2012, một vận đơn theo mẫu tiêu chuẩn (standard form b/l) đã được ký phát, có ghi A là người giao hàng (shipper), người nhận hàng là "theo lệnh” - to order) và C là bên thông báo (notify party). Vào tháng 12 năm 2012, lô hàng đã bị cơ quan kiểm dịch của cảng biển từ chối, không cho nhập cảnh với lý do là không phù hợp với sức khỏe con người. Do đó, B đã hủy bỏ L/C theo điều khoản từ chối. Tuy vậy, người nhận hàng là C vẫn nhận hàng và thanh toán đầy đủ tiền hàng cho B.

Sau đó, A đã khiếu nại Maersk (Người vận chuyển) với kết quả là đạt được thỏa thuận giải quyết sự việc giữa Maersk và A, theo đó, A cam kết rằng họ là người hợp pháp (lawful holder) có quyền giữ vận đơn và không bên nào khác có quyền khởi kiện. Sau khi thanh toán đầy đủ tiền hàng, C đã yêu cầu Maersk bồi thường theo vận đơn trên cơ sở giá thị trường của lô hàng, trừ đi chi phí hợp lý và cộng với chi phí liên quan (handling costs) tại cảng. C cho rằng cam kết của A nêu trong thỏa thuận giải quyết sự việc đã vi phạm quy định của vận đơn và khẳng định rằng họ (C) là người có quyền khởi kiện và đòi bồi thường thiệt hại theo vận đơn.            

Những vấn đề  trước tiên mà Toà phải xem xét và  quyết định là: (i) tại mọi thời điểm liên quan (at all relevant times) C có phải là chủ hàng hay không; và (ii) C có bị tổn thất gì do hậu quả của những thiệt hại đã nêu hay không?

Quyết định của Toà Thương mại

Liên quan đến vấn đề đầu tiên, Toà cho rằng C phải được coi là chủ hàng kể từ ngày họ nhận được vận đơn. Tòa chỉ ra rằng, theo một hợp đồng CFR, vấn đề chuyển quyền sở hữu tài sản tùy thuộc vào "ý định thực sự" (actual intention) của người bán. Tuy vậy, Toà cũng lưu ý rằng, tuy việc chuyển giao vận đơn là bằng chứng suy đoán cho ý định chuyển giao quyền sở hữu tài sản nhưng đó không phải là yếu tố quyết định. Tòa nhận thấy  rằng, trong trường hợp này, không có ý định chuyển quyền sở hữu hàng hóa từ A sang B cho đến khi A nhận được tiền hàng theo hợp đồng do B thanh toán. Điều này dựa trên quyền của B theo điều khoản từ chối.       

Tuy vậy, Toà cũng ghi nhận tác động của phần 25 (1) (s.25 (1)) của Luật Mua bán hàng hóa năm 1979, bao gồm tình huống người mua đã được người bán cho phép sở hữu hàng hóa (take possession of the goods) hoặc chứng từ sở hữu trước khi chuyển giao hàng hóa, và sau đó bán lại, với điều kiện là thực sự có giao hàng hoặc chứng từ sở hữu và người mua mới - người nhận hàng một cách thiện ý (in good faith) nhưng không biết là có  thông báo về quyền của bên thứ ba đối với hàng hoá - sẽ là người có quyền sở hữu hàng hóa.

Toà án cho rằng C có quyền dựa vào s.25 (1) để có cơ sở được coi là chủ hàng. Theo s.25 (1), vận đơn đã được C nhận một cách thiện ý và không biết bất kỳ thông báo nào về quyền lưu giữ hàng (lien) hay quyền nào khác của A đối với hàng hoá. Thực tế là C có nhận được một phiếu đóng gói (packing list) nêu điều khoản từ chối trong hợp đồng giữa A với B nhưng như vậy không đủ để coi như C đã được thông báo về khả năng A không chuyển giao quyền sở hữu hàng hoá.

Vấn đề thứ hai là quan hệ nhân quả (causation). Tòa án cho rằng vi phạm hợp đồng của Maersk là nguyên nhân trực tiếp gây ra tổn thất cho C. B không bồi thường cho C khi B hủy bỏ, không mua hàng của A không phải là một hành động có liên quan đủ để phá vỡ chuỗi nhân quả và để cho Maersk thoát trách nhiệm.

Bình luận

Người vận chuyển và các hội bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ tàu (P & I Clubs) khi giải quyết khiếu nại về tổn thất hàng hóa phải luôn luôn yêu cầu được xem vận đơn gốc (original bill of lading) và kiểm tra để biết vận đơn nêu tên ai là người có quyền khiếu nại hay đã được ký hậu cho người khác có quyền đó. Nếu người khiếu nại không thể cung cấp các bản vận đơn gốc, trừ khi vận đơn đã được nộp để nhận hàng, thì càng cần phải lưu ý đến vấn đề này.

Tuy vậy, ngay cả khi người khiếu nại có thể đưa ra một bản vận đơn như vậy, thì vẫn luôn luôn có khả năng các bên khác có quyền lợi về hàng hoá có thể tìm cách kiện người vận chuyển. Vì vậy, mọi giải quyết bồi thường đều phải có cam kết của người khiếu nại về việc phải bồi hoàn cho người vận chuyển nếu có tranh chấp xảy ra.

Cẩn thận hơn nữa là khi tranh chấp với số tiền lớn và khó có khả năng bồi thường thì người vận chuyển nên yêu cầu được xem hợp đồng mua bán hàng hóa và các thư từ giao dịch có liên quan để yên tâm rằng mình đang giải quyết khiếu nại với bên duy nhất có thể khởi kiện./.

Share Post
MỘT SỐ TIN TỨC KHÁC
  • Lối đi nào cho hộ kinh doanh cá thể? 20/09/2019 08:24

    Dự thảo Luật Doanh nghiệp (DN) sửa đổi mới nhất đã bổ sung một chương về hộ kinh doanh (HKD) cá thể. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều tranh cãi về việc có hay không nên đưa HKD vào Luật, thay vào đó xây dựng cơ sở pháp lý khác để tạo điều kiện cho HKD phát triển, lớn lên thành DN.

  • Áp dụng tập quán qua một vụ tranh chấp 16/09/2019 10:31

    Trong hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển theo hợp đồng vận chuyển theo chuyến (voyage charter party) thường có thỏa thuận sau khi hết thời hạn bốc hoặc dỡ hàng, nếu hàng hóa chưa được bốc, dỡ xong thì người thuê vận chuyển phải trả tiền phạt đối với thời gian bốc, dỡ vượt quá thời hạn cho phép. Tập quán “once on demurrage, always on demurrage” (một khi đã bị phạt thì luôn luôn bị phạt) khá phổ biến và được thực hiện ở nhiều nơi trên thế giới nhưng có được áp dụng ở Việt Nam hay không là một vấn đề dễ xảy ra tranh chấp. 

  • Tranh chấp về thỏa thuận được coi là sửa đổi hợp đồng 16/09/2019 10:09

    Dịch vụ logistics ngày càng được sử dụng phổ biến trong thương mại quốc tế và bao gồm nhiều ngành riêng biệt nên càng dễ xảy ra tranh chấp nếu không được chú ý thích đáng. Dưới đây là một vụ kiện để bạn đọc tham khảo. 

  • Hòa giải thương mại tại Việt Nam 16/09/2019 10:04

    Hiện nay, tại Việt Nam tồn tại 4 phương thức giải quyết tranh chấp bao gồm:  Thương lượng, Hòa giải, Trọng Tài, Tòa án. Trong đó, phương thức thương lượng, hòa giải, trọng tài là các phương thức giải quyết tranh chấp ngoài tòa án hay còn gọi là phương thức giải quyết tranh chấp thay thế (Alternative dispute resolution – ADR). 

  • So sánh trọng tài giải quyết tranh chấp do nhà đầu tư kiện quốc gia tiếp nhận đầu tư và trọng tài thương mại 16/09/2019 09:42

    Trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay, trọng tài đã, đang và sẽ trở thành phương thức giải quyết tranh chấp hiệu quả. Tuy nhiên, vì có nhiều phương thức trọng tài khác nhau; trọng tài giải quyết tranh chấp do nhà đầu tư nước ngoài kiện quốc gia tiếp nhận đầu tư (hay còn gọi trọng tài ISDS) và trọng tài thương mại. Và, vì sự phức tạp của trọng tài ISDS, bài viết nhằm cung cấp đặc điểm cơ bản của trọng tài ISDS trong mối tương quan, so sánh với trọng tài thương mại.

  • Hoạt động thương mại và đầu tư của Hàn Quốc tại Việt Nam – cơ chế giải quyết tranh chấp thương mại và một số vấn đề thực tiễn 16/09/2019 09:29

    Tháng 5/2019 đánh dấu tròn 4 năm kể từ ngày Hiệp định Thương mại Tự Do Việt – Hàn (VKFTA) được ký kết, gần 14 năm kể từ ngày ký Hiệp định thương mại tự do ASEAN-Hàn Quốc vào tháng 12/2005 (AKFTA), và 26 năm kể từ ngày hai nước ký kết Hiệp định khuyến khích và bảo hộ đầu tư (VKBIT) lần đầu tiên (5/1993).

  • Những nhược điểm nào của hợp đồng BOT giao thông cần khắc phục? 13/09/2019 11:38

    Các dự án giao thông tới đây đang “chờ đợi” Luật đối tác công-tư (PPP) ra đời để khắc phục nhược điểm của những hợp đồng BOT “đời đầu”. Tuy nhiên, nhìn nhận vấn đề và đưa ra những quy định sao cho hài hoà quyền lợi các bên nhà nước-nhà đầu tư và người dân còn cần nhiều ý kiến đóng góp của các chuyên gia.

  • Những lưu ý khi xuất khẩu sang thị trường Hoa Kỳ 13/09/2019 11:33

    Trong bối cảnh mối quan hệ kinh tế thế giới đang diễn biến phức tạp, nhiều tranh chấp thương mại và các phương án phòng vệ thương mại đang được các nền kinh tế tận dụng để bảo vệ sản xuất trong nước, các doanh nghiệp xuất khẩu cần phải nắm vững các thông tin về thị trường xuất khẩu để có thể đạt được kết quả tốt nhất trong hoạt động kinh doanh của mình.

    Đăng ký nhận tin thư từ VIAC