Góc nhìn trọng tài viên

Áp dụng tập quán qua một vụ tranh chấp

16/09/2019 10:31

(*) Ngô Khắc Lễ - Trọng tài viên VIAC

Trong hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển theo hợp đồng vận chuyển theo chuyến (voyage charter party) thường có thỏa thuận sau khi hết thời hạn bốc hoặc dỡ hàng, nếu hàng hóa chưa được bốc, dỡ xong thì người thuê vận chuyển phải trả tiền phạt đối với thời gian bốc, dỡ vượt quá thời hạn cho phép. Tập quán “once on demurrage, always on demurrage” (một khi đã bị phạt thì luôn luôn bị phạt) khá phổ biến và được thực hiện ở nhiều nơi trên thế giới nhưng có được áp dụng ở Việt Nam hay không là một vấn đề dễ xảy ra tranh chấp.  Cần lưu ý, “tiền phạt” ở đây là theo luật hàng hải, khác với “mức phạt vi phạm” trong hợp đồng mua bán hàng hóa, dịch vụ quy định tại Điều 301 của Luật Thương mại năm 2005. Vụ tranh chấp dưới đây liên quan đến nhiều vấn đề, trong đó có việc áp dụng tập quán nêu trên, được trình bày tóm tắt để bạn đọc tham khảo.

Tóm tắt sự việc

Nguyên đơn (Người bán) và Bị đơn (Người mua) ký hợp đồng mua bán hơn 200 nghìn tấn khoáng sản theo điều kiện CIF Incoterms 2010, cảng dỡ hàng tại Việt Nam ("Hợp đồng"). Hàng hóa được giao theo phương thức giao hàng từng phần. Mỗi lô hàng được vận chuyển bằng tàu biển có trọng tải từ 22.000 - 33.000 tấn (DWT). Sau khi các tàu theo đường biển đến Việt Nam, để giảm mớn nước đáp ứng điều kiện về mớn nước luồng của cảng, một phần hàng hóa của một số tàu đã được chuyển sang các tàu/sà lan/sà lan biển khác nhỏ hơn với sức chứa từ 4.800 đến 7.500 DWT để vận chuyển vào bờ. Một số tàu khác không cần chuyển tải sang tàu nhỏ hơn để dỡ hàng.

Sau khi hoàn thành việc giao toàn bộ các lô hàng cho Bị đơn theo Hợp đồng, Nguyên đơn đã gửi cho Bị đơn hồ sơ tính toán tiền phạt dôi nhật (demurrage) của 17 tàu biển/sà lan/sà lan biển đã tham gia vận chuyển toàn bộ hàng hóa của Hợp đồng. Tuy vậy, Bị đơn đã không đồng ý thanh toán tiền phạt dôi nhật nên Nguyên đơn đã khởi kiện tại một trung tâm trọng tài ở Việt Nam để yêu cầu bồi thường hơn 19 tỷ đồng tiền phạt dôi nhật, cùng với hơn 2 tỷ đồng tiền lãi do chậm trả, tiền thuê dịch vụ tư vấn pháp luật và phí trọng tài.  

Phân tích và lưu ý

Điều 5 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định: “1. Tập quán là quy tắc xử sự có nội dung rõ ràng để xác định quyền, nghĩa vụ của cá nhân, pháp nhân trong quan hệ dân sự cụ thể, được hình thành và  lặp đi lặp lại nhiều lần trong một thời gian dài, được thừa nhận và áp dụng rộng rãi trong một vùng, miền, dân tộc, cộng đồng dân cư hoặc trong một lĩnh vực dân sự; 2. Trường hợp các bên không có thỏa thuận và pháp luật không quy định thì có thể áp dụng tập quán nhưng tập quán áp dụng không được trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự quy định tại Điều 3 của Bộ luật này”.    

Nguyên đơn cho rằng theo tập quán quốc tế “một khi bị phạt thì luôn luôn bị phạt” thì toàn bộ thời gian có thời tiết xấu, làm thủ tục cho tàu nhập cảnh, lấy nước dằn tàu (ballast) và tháo nước dằn, mở và đóng nắm hầm hàng, giám định mớn nước, v.v. (nếu có) luôn luôn phải tính là thời gian phạt dôi nhật. Giá mà Bị Đơn thu xếp việc dỡ hàng xong trước khi hết thời gian dỡ hàng thì những khoảng thời gian nêu trên (nếu có) đã không bị tính là thời gian dỡ hàng. (Nguyên văn tiếng Anh trong Phán quyết trọng tài: If the Respondent could arrange to discharge cargo before laytime expired, such periods of time (if any) shall not count as laytime).

Bị đơn không đồng ý với Nguyên đơn về việc áp dụng tập quán “một khi bị phạt thì luôn luôn bị phạt” và lập luận rằng Hợp đồng không quy định về việc áp dụng tập quán này và Nguyên đơn cũng không đưa ra được bất kỳ cơ sở pháp lý nào cho việc áp dụng tập quán đó (any legal authority for its application). Bị đơn yêu cầu Hội đồng Trọng tài xem xét có áp dụng tập quán này hay không trên cơ sở Hợp đồng được điều chỉnh bởi pháp luật Việt Nam.

Hội đồng Trọng tài nhận thấy theo khoản 2 Điều 4 Bộ luật Hàng hải Việt Nam năm 2005, các bên có quyền thỏa thuận áp dụng luật nước ngoài hoặc tập quán hàng hải quốc tế trong quan hệ hợp đồng: “Các bên tham gia trong hợp đồng liên quan đến hoạt động hàng hải mà trong đó có ít nhất một bên là tổ chức hoặc cá nhân nước ngoài thì có quyền thoả thuận áp dụng luật nước ngoài hoặc tập quán hàng hải quốc tế trong các quan hệ hợp đồng và chọn Trọng tài, Toà án ở một trong hai nước hoặc ở một nước thứ ba để giải quyết tranh chấp”. Tuy vậy, theo Hợp đồng, các bên không có thỏa thuận về việc áp dụng luật pháp Anh cũng như tập quán hàng hải quốc tế. Do đó, theo quy định nêu trên của Bộ luật Hàng hải Việt Nam năm 2005, Hội đồng Trọng tài quyết định rằng Nguyên đơn không có cơ sở để áp dụng tập quán “một khi bị phạt thì luôn luôn bị phạt”.

Như vậy, trong trường hợp này (vụ việc xảy ra trước ngày 01 tháng 01 năm 2017), tập quán quốc tế “một khi đã bị phạt thì luôn luôn bị phạt” chưa được coi là “tập quán” ở Việt Nam vì tuy đã là “quy tắc xử sự có nội dung rõ ràng để xác định quyền, nghĩa vụ của cá nhân, pháp nhân trong quan hệ dân sự cụ thể” nhưng chưa được hình thành và  lặp đi lặp lại nhiều lần trong một thời gian dài và chưa được thừa nhận, áp dụng rộng rãi ở Việt Nam. Chứng cứ là chưa có nhiều người trong nghành, nghề hàng hải biết đến tập quán quốc tế  này (một khi đã bị phạt thì luôn luôn bị phạt). Do đó, căn cứ vào nội dung vụ tranh chấp, Hội đồng Trọng tài quyết định không áp dụng tập quán quốc tế này tại Việt Nam là có cơ sở pháp lý và muốn áp dụng tập quán quốc tế tại Việt Nam cần có thỏa thuận trong hợp đồng nhưng không được trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam.

Cần lưu ý là sau khi Bộ luật dân sự năm 2015 có hiệu lực từ ngày 01 tháng 01 năm 2017 thì theo khoản 2 Điều 5 của Bộ luật này, Hội đồng Trọng tài có quyền áp dụng tập quán ngay cả khi các bên không có thỏa thuận và pháp luật không quy định nhưng tập quán áp dụng không được trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự quy định tại điều 3 của Bộ luật dân sự năm 2015./. 

Share Post
MỘT SỐ TIN TỨC KHÁC
  • Doanh nghiệp địa ốc ưa trọng tài hơn tòa án 09/10/2019 11:00

    Với nhiều lợi thế hơn đưa nhau ra tòa, hòa giải thông qua trọng tài thương mại đang là phương thức hữu dụng được nhiều doanh nghiệp bất động sản lựa chọn để giải quyết tranh chấp.

  • Tranh chấp bảo hiểm – trọng tài liệu có hiệu quả? 01/10/2019 08:52

    Dự báo trong năm 2019, ngành bảo hiểm tiếp tục duy trì đà tăng trưởng của thị trường, dự kiến mức tăng trưởng 20% cũng như tăng cường tính hiệu quả, bền vững và an toàn. Cùng với sự phát triển nhanh chóng đó, các tranh chấp hợp đồng bảo hiểm ngày càng gia tăng cả về số lượng cũng như độ phức tạp của tranh chấp.

  • Sửa luật: Cần bắt đầu từ khái niệm… 01/10/2019 08:47

    Một lần nữa, các luật nền tảng về pháp lý thực thể và hoạt động đầu tư, gồm Luật Chứng khoán, Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư, cùng được chỉnh sửa. Dù chưa được thông qua, một người bạn của tôi chia sẻ, anh chưa lạc quan. Anh là người Âu, rất rành tiếng Việt, đã tham gia và có đóng góp lớn trên thị trường từ những ngày đầu. Riêng tôi, vẫn là những băn khoăn cũ…

  • Lối đi nào cho hộ kinh doanh cá thể? 20/09/2019 08:24

    Dự thảo Luật Doanh nghiệp (DN) sửa đổi mới nhất đã bổ sung một chương về hộ kinh doanh (HKD) cá thể. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều tranh cãi về việc có hay không nên đưa HKD vào Luật, thay vào đó xây dựng cơ sở pháp lý khác để tạo điều kiện cho HKD phát triển, lớn lên thành DN.

  • Tranh chấp về thỏa thuận được coi là sửa đổi hợp đồng 16/09/2019 10:09

    Dịch vụ logistics ngày càng được sử dụng phổ biến trong thương mại quốc tế và bao gồm nhiều ngành riêng biệt nên càng dễ xảy ra tranh chấp nếu không được chú ý thích đáng. Dưới đây là một vụ kiện để bạn đọc tham khảo. 

  • Hòa giải thương mại tại Việt Nam 16/09/2019 10:04

    Hiện nay, tại Việt Nam tồn tại 4 phương thức giải quyết tranh chấp bao gồm:  Thương lượng, Hòa giải, Trọng Tài, Tòa án. Trong đó, phương thức thương lượng, hòa giải, trọng tài là các phương thức giải quyết tranh chấp ngoài tòa án hay còn gọi là phương thức giải quyết tranh chấp thay thế (Alternative dispute resolution – ADR). 

  • So sánh trọng tài giải quyết tranh chấp do nhà đầu tư kiện quốc gia tiếp nhận đầu tư và trọng tài thương mại 16/09/2019 09:42

    Trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay, trọng tài đã, đang và sẽ trở thành phương thức giải quyết tranh chấp hiệu quả. Tuy nhiên, vì có nhiều phương thức trọng tài khác nhau; trọng tài giải quyết tranh chấp do nhà đầu tư nước ngoài kiện quốc gia tiếp nhận đầu tư (hay còn gọi trọng tài ISDS) và trọng tài thương mại. Và, vì sự phức tạp của trọng tài ISDS, bài viết nhằm cung cấp đặc điểm cơ bản của trọng tài ISDS trong mối tương quan, so sánh với trọng tài thương mại.

  • Hoạt động thương mại và đầu tư của Hàn Quốc tại Việt Nam – cơ chế giải quyết tranh chấp thương mại và một số vấn đề thực tiễn 16/09/2019 09:29

    Tháng 5/2019 đánh dấu tròn 4 năm kể từ ngày Hiệp định Thương mại Tự Do Việt – Hàn (VKFTA) được ký kết, gần 14 năm kể từ ngày ký Hiệp định thương mại tự do ASEAN-Hàn Quốc vào tháng 12/2005 (AKFTA), và 26 năm kể từ ngày hai nước ký kết Hiệp định khuyến khích và bảo hộ đầu tư (VKBIT) lần đầu tiên (5/1993).

    Đăng ký nhận tin thư từ VIAC