Góc nhìn trọng tài viên

Rủi ro trong giao dịch quốc tế khi làm ăn "xuôi chèo, mát mái"

14/03/2019 10:06
Nhà nhập khẩu ứng vốn ngay sau khi ký hợp đồng và trừ vào từng lô hàng. Nhanh chóng, thuận tiện, hợp đồng ký hàng năm, giao hàng nhiều đợt, ứng trước 70% giá trị, thanh toán nhanh gọn. Mọi giao dịch đều 'xuôi chèo, mát mái', lòng tin nhà xuất khẩu tăng lên.

Sau nhiều đợt giao hàng, họ đàm phán giảm phần ứng trước tiền hàng xuống mức thông thường 15 - 30% với nhiều lý do. Đối với nhà xuất khẩu, lòng tin đã được củng cố, lợi ích tăng lên từ các thương vụ trước nên dễ dàng chấp nhận những “lên thang” của đối tác.

Các doanh nghiệp nhỏ và vừa mới vào nghề, thiếu kinh nghiệm, thiếu thị trường, yếu vốn... là mục tiêu của một số đối tác lừa đảo ở nước ngoài. Miếng mồi ngon được nhà nhập khẩu đưa ra dẫn dụ: giá mua khá, ký hợp đồng dài hạn, sẵn sàng ứng vốn, đơn giản hóa các thủ tục...

Con bài “trả trước” được đưa ra khi thực hiện hợp đồng: ứng vốn lên đến 70% giá trị hợp đồng. Nhưng đáp lại, họ yêu cầu thanh toán bằng chuyển tiền sau khi nhận đủ hàng, hoặc sau khi có kết quả kiểm tra tại nước họ hoặc nước thứ ba.

Lý do khá thuyết phục: họ đã trả trước gần cả giá trị lô hàng; hay họ chưa tin cậy kết quả kiểm tra hàng hóa của Việt Nam; hay quy định chất lượng nước sở tại...

Nếu là một doanh nghiệp chưa có kinh nghiệm trên thương trường, đang thiếu vốn kinh doanh, cần giải phóng hàng hóa… thì những lý lẽ họ đưa ra là chấp nhận được.

Nhưng điều rất quan trọng là các thương vụ này thiếu sự bảo đảm thanh toán của ngân hàng. Trong khi đó các lý do đối tác nêu ra hoàn toàn không bị ảnh hưởng bởi phát hành LC (tín dụng chứng từ). Người mua không muốn mở LC không phải vì “đơn giản thủ tục, giảm chi phí cho hai bên” mà đây là vấn đề cốt lõi của vụ việc họ đang thực hiện.

Nhà nhập khẩu ứng vốn ngay sau khi ký hợp đồng và trừ vào từng lô hàng. Nhanh chóng, thuận tiện, hợp đồng ký hàng năm, giao hàng nhiều đợt, ứng trước 70% giá trị, thanh toán nhanh gọn. Mọi giao dịch đều “xuôi chèo, mát mái”, lòng tin nhà xuất khẩu tăng lên. Sau nhiều đợt giao hàng, họ đàm phán giảm phần ứng trước tiền hàng xuống mức thông thường 15 - 30% với nhiều lý do. Đối với nhà xuất khẩu, lòng tin đã được củng cố, lợi ích tăng lên từ các thương vụ trước nên dễ dàng chấp nhận những “lên thang” của đối tác.

Cuối cùng, điều gì đến cũng sẽ đến khi đối tác cất mẻ cá cuối cùng: nhận hàng số lượng lớn, nhưng chỉ trả 15% (hoặc 30%), số còn lại là “công” của họ sau thời gian dài theo đuổi.

Vụ lừa đảo đơn giản. Nguyên nhân để kẻ lừa đảo có đất sống thì nhiều, nhưng nếu chúng ta đặt nặng nguyên tắc kinh doanh an toàn thì vấn đề lại khác. Những kẻ lừa đảo đánh vào những điểm yếu của nhà xuất khẩu là vốn kinh doanh. Vay ngân hàng không dễ, mua chịu nhà cung cấp cũng có hạn, nhưng đối tác ứng cho ứng đến 70% giá trị của hợp đồng, đơn giá cạnh tranh, các điều kiện khác đều tốt, sao không chấp nhận? Nhưng đổi lại, thương vụ không có bảo đảm ngân hàng vì theo nhà nhập khẩu không còn rủi ro khi người mua đã trả tiền trước.

Nếu nhà xuất khẩu dày dạn kinh nghiệm, kiến thức về quản trị kinh doanh tốt thì sẽ coi vốn ứng hàng hóa là tín dụng thương mại người mua cấp cho người bán mà không phải biện pháp bảo đảm và việc mở LC qua ngân hàng không liên quan đến ứng vốn.

Trường hợp này, nhà xuất khẩu vẫn nhận vốn nhưng cần thuyết phục đối tác mở LC; thậm chí từ chối vốn ứng để đổi lấy điều kiện có được LC. Nếu chấp nhận, nhà nhập khẩu sẽ mở LC 100% giá trị hợp đồng, từng chuyến giao hàng sẽ được trừ dần 30% tiền ứng trước cho đến khi giao hết; hoặc LC có số tiền 30% nhưng giá trị chứng từ giao hàng là 100%.

Tuy nhiên, ngay cả nhà nhập khẩu mở LC không có nghĩa an toàn tuyệt đối. LC phải đạt chuẩn theo UCP600 (quy tắc thực hành thống nhất về tín dụng chứng từ) và các văn bản khác của Phòng Thương mại quốc tế (ICC). Một trong tiêu chuẩn đó là nhà xuất khẩu phải có đủ điều kiện để thiết lập và kiểm soát chứng từ. Rất nhiều nhà xuất khẩu đã phải trả giá cho những việc làm tắc trách khi giao hàng xong, không thể hoàn thiện chứng từ xuất trình.

Một bài học lớn là vụ lừa đảo của Echopack Inc. với nhiều doanh nghiệp thủy sản Việt Nam. Thực ra trong vụ này, nếu tinh ý, doanh nghiệp sẽ không bị lừa khi từ chối LC không khả thi. Nhà xuất khẩu phải gửi chứng từ đến ngân hàng phát hành, có chữ ký của người đại diện ký hợp đồng phù hợp với chữ ký lưu trong hồ sơ để thanh toán. Điều kiện LC không logic khi mà phía Việt Nam không thể kiểm soát được chữ ký, không thể xác định chữ ký của người ký hợp đồng có đúng với chữ ký ngân hàng bên mua đang lưu giữ để kiểm tra chứng từ? (Vì ngân hàng Việt Nam không được gửi chứng từ kiểm tra chữ ký mẫu). Rốt cục, ngân hàng mở LC cho rằng chữ ký không đúng quy định.

Trong thanh toán xuất nhập khẩu, tư vấn của ngân hàng là rất cần thiết. Các doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần dựa vào tư vấn ngân hàng, nếu chưa hiểu rõ nên trao đổi thêm để sửa đổi LC trước khi giao hàng. Ngược lại, ngân hàng cũng cần thiết lập mối quan hệ công việc với khách hàng tạo niềm tin, đồng thời sẵn sàng cùng doanh nghiệp tháo gỡ khó khăn.

Trở lại vụ Ecopack Inc., ngân hàng mở LC vi phạm quy định UCP600 nhưng vẫn vô tội. Họ im lặng mặc cho phía ta tra vấn. Nếu chúng ta cử người của doanh nghiệp và ngân hàng sang trực tiếp làm việc thì có thể họ phải chịu trách nhiệm thanh toán. Nhưng Việt Nam chúng ta không có thói quen hành động để thực hiện ý chí pháp lý như vậy, đành bỏ lỡ cơ hội thu lại tiền hàng.

Rốt cục, việc xử lý vụ lừa đảo của Ecopack Inc. lên đến hàng triệu đô la khiến nhiều doanh nghiệp bị ảnh hưởng chỉ dừng lại ở các cuộc hội thảo phổ biến, tuyên truyền, rút kinh nghiệm... Theo Hiệp hội chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nan, trong 2 năm 2015 - 2016, ta không thu được 8 tỉ đô la tiền xuất khẩu thủy hải sản trong đó phần lớn là do lừa đảo.

Gian lận, lừa đảo đã và mãi là một phần trong thương mại quốc tế. Vấn đề là cần rút ra những điều bổ ích nhằm giảm thiểu tổn thất ở mức thấp nhất.

Nguyễn Trọng Thùy - Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC)

Share Post
MỘT SỐ TIN TỨC KHÁC
  • Cảnh báo rủi ro trong giao dịch quốc tế từ vụ lừa đảo của Echopack Inc 21/03/2019 17:30

    Một bài học lớn là vụ lừa đảo của Echopack Inc. với nhiều doanh nghiệp thủy sản Việt Nam. Thực ra trong vụ này, nếu tinh ý, doanh nghiệp sẽ không bị lừa khi từ chối LC không khả thi. Nhà xuất khẩu phải gửi chứng từ đến ngân hàng phát hành, có chữ ký của người đại diện ký hợp đồng phù hợp với chữ ký lưu trong hồ sơ để thanh toán. 

  • Còn nhiều việc phải làm trong cải cách pháp luật về doanh nghiệp 20/03/2019 09:24

    Luật sư Nguyễn Tiến Lập, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC) bày tỏ, không phủ nhận là có rất nhiều quy định của hai luật nêu trên đã thể hiện các nguyên tắc như: doanh nghiệp được làm tất cả những gì mà luật không cấm hay doanh nghiệp tự kê khai và tự chịu trách nhiệm...., nhưng thực tế thi hành luật lại khác và đơn cử: doanh nghiệp tự kê khai, song không được tự chịu trách nhiệm trước pháp luật mà vẫn phải định kỳ bị kiểm tra.

  • Lưu ý về điều khoản loại trừ trong hợp đồng bảo hiểm 19/03/2019 17:10

    Bất đồng quan điểm giữa bên bảo hiểm và bên được bảo hiểm liên quan đến việc áp dụng hay không áp dụng các điều khoản loại trừ được quy định trong hợp đồng/ điều khoản bảo hiểm trách nhiệm dân sự chủ tàu và hợp đồng/điều khoản bảo hiểm thân tàu là một trong những nguyên nhân thường xảy ra tranh chấp trong tai nạn đâm va. Vụ tranh chấp dưới đây được giải quyết tại một trung tâm trọng tài thương mại cho thấy những lưu ý cần thiết về vấn đề nêu trên.

  • Nghị định “đá” luật, hàng loạt dự án bất động sản có tranh chấp 15/03/2019 11:04

    Theo thống kê của Cục Quản lý nhà và thị trường bất động sản (BĐS), hiện nay, cả nước có 215 dự án BĐS có khiếu nại, tranh chấp, trong đó có 108 dự án xảy ra tranh chấp giữa chủ đầu tư với cư dân, 107 dự án có khiếu nại, tranh chấp về thu hồi đất, bồi thường giải phóng mặt bằng và những nội dung dân sự khác. 

  • Tác hại khôn lường từ gian lận xuất xứ 13/03/2019 16:00

    Tình trạng hàng hóa được nhập khẩu từ nước ngoài hoặc đặt gia công ở nước ngoài nhưng lại đội lốt hàng Việt, ghi nhãn xuất xứ “Made in Viet Nam” đánh lừa người tiêu dùng… đang ngày càng gia tăng, có chiều hướng tinh vi hơn. Nó không chỉ ảnh hưởng tiêu cực đến DN làm ăn chân chính và nguy hại cho người tiêu dùng mà còn gây ra những tác hại khôn lường trong hoạt động thương mại quốc tế của hàng hóa Việt Nam.

  • Những thách thức pháp lý khi thí điểm thanh toán qua di động 08/03/2019 10:36

    Việc Thủ tướng Chính phủ đồng ý cho thí điểm sử dụng tài khoản viễn thông để thanh toán là cơ hội phát triển kinh tế, vì sự tiện lợi cho hàng chục triệu người trong việc mua bán, du lịch... với một chiếc điện thoại di động sẵn có mà không cần phải mang theo các phương tiện thanh toán như tiền hay thẻ thanh toán, đồng thời cũng là cơ hội lớn cho các nhà mạng.

  • Đổ bộ ồ ạt, xe con Trung Quốc có đủ sức làm "cách mạng về giá" như thời xe máy ở Việt Nam? 08/03/2019 10:28

    Mặc dù các dòng xe Trung Quốc chưa nhận được cảm tình của nhiều người mua xe tại Việt Nam, tuy nhiên với lợi thế giá rẻ, đa tiện nghi và mở rộng hệ thống phân phối, xe Trung Quốc đang buộc các hãng xe tại Việt Nam phải chú ý nhiều về giá trong cuộc chiến giành thị trường về lâu dài.

  • Công nghệ pháp lý: Cơ hội nào cho Việt Nam? 01/03/2019 09:05

    Trong bối cảnh cả vấn đề làm luật và tiếp cận, thực thi luật đang gặp phải nhiều khó khăn, phức tạp với sự giúp đỡ của công nghệ pháp lý, cả hai đối tượng này đều có thể giảm thời gian, chi phí và công sức. Kể cả các công ty luật cũng sẽ nâng cao được hiệu quả và năng suất, chất lượng dịch vụ cung cấp đến khách hàng.

    Đăng ký nhận tin thư từ VIAC