Góc nhìn trọng tài viên

Thi hành thỏa thuận hòa giải thành tại Việt Nam: Đi trước xu hướng quốc tế?

18/12/2017 17:48

Nguyễn Mạnh Dũng | Luật sư điều hành Dzungsrt & Associates, Trọng tài viên VIAC
Đặng Vũ Minh Hà | Công ty luật Dzungsrt & Associates
Ngày 24 tháng 2 năm 2017, Chính phủ Việt Nam đã ban hành Nghị định số 22/2017/NĐ-CP về Hòa giải Thương mại (sau đây gọi là "Nghị định 22" hoặc “Nghị định”). Đây chính là văn bản quy phạm pháp luật đầu tiên quy định cụ thể về hòa giải thương mại tại Việt Nam. Nghị định được xây dựng dựa trên Luật Mẫu của UNCITRAL về Hoà giải Thương mại Quốc tế năm 2002 ("Luật mẫu của UNCITRAL") với những bổ sung, điều chỉnh phù hợp với các quy định pháp luật và thực tiễn tại Việt Nam. Ngay từ quá trình soạn thảo, Nghị định đã thu hút sự chú ý của các chuyên gia và những người hành nghề luật không chỉ ở Việt Nam mà còn cả cộng đồng quốc tế.

Bên cạnh đó, trong thời gian gần đây Việt Nam cũng mới ban hành một cơ chế hiệu quả để thi hành các thỏa thuận hòa giải thành – một trong những vấn đề quan trọng nhất của việc giải quyết tranh chấp bằng hoà giải. Theo đó, thỏa thuận hòa giải thành được đảm bảo thi hành bởi các quy định về công nhận kết quả hòa giải ngoài tòa án (thỏa thuận hòa giải thành) tại Chương 33 của Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015 (sau đây gọi là "BLTTDS").

Ở cấp độ quốc tế, Hiệp định Thương mại Tự do giữa Việt Nam - Liên minh Châu Âu ("EVFTA"), vốn được coi là Hiệp định Thương mại Tự do toàn diện và tham vọng nhất mà Liên minh Châu Âu từng ký kết với một nước đang phát triển, cũng đóng một vai trò đáng kể trong tiến trình xây dựng cơ chế hòa giải trong việc giải quyết tranh chấp giữa hai Chính phủ và tranh chấp giữa nhà đầu tư và Chính phủ

Vậy, liệu các khuôn khổ pháp lý này có tạo cơ sở vững chắc cho sự phát triển của hòa giải thương mại tại Việt Nam?

Tranh chấp được giải quyết bằng hòa giải thương mại

Hòa giải là một lĩnh vực khá mới đối với các nhà lập pháp tại Việt Nam. Do vấn đề hòa giải trước đây chưa được quy định cụ thể trong bất cứ văn bản nào nên Nghị định 22  chịu ảnh hưởng đáng kể bởi Luật Trọng tài Thương mại năm 2010 (sau đây gọi là "Luật Trọng tài Thương mại"). Cụ thể, tương tự như phạm vi áp dụng của Luật Trọng tài thương mại, Nghị định 22 quy định việc hòa giải chỉ được áp dụng đối với các tranh chấp có tính chất thương mại, tranh chấp mà trong đó có ít nhất một bên tham gia vào hoạt động thương mại hoặc tranh chấp mà pháp luật quy định là được giải quyết bằng hòa giải thương mại. Theo luật Việt Nam, "hoạt động thương mại" là hoạt động nhằm mục đích sinh lợi, bao gồm việc mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác. Hiện tại, chỉ có tranh chấp nằm trong phạm vi này mới có thể được giải quyết bằng hòa giải thương mại. Mặc dù phạm vi áp dụng Nghị định này hẹp hơn trong Luật Mẫu của UNCITRAL, nhưng đã bao gồm gần như tất cả các tranh chấp thương mại phổ biến hiện nay. Ngoài ra, phạm vi áp dụng dự kiến sẽ được mở rộng trong thời gian sắp tới với sự sửa đổi Luật Thương mại của Việt Nam cũng như các văn bản pháp luật nội dung khác. Các văn bản pháp luật sửa đổi sẽ chỉ định cụ thể các loại tranh chấp khác được giải quyết thông qua hòa giải.

Tiêu chuẩn của hòa giải viên, thực tiễn hoạt động của hòa giải viên nước ngoài và sự hiện diện của các tổ chức hòa giải nước ngoài tại Việt Nam

Nghị định 22 đặt ra các tiêu chuẩn khá nghiêm ngặt đối với các hòa giải viên. Cụ thể, ngoài các tiêu chuẩn chung về đạo đức, hòa giải viên phải có trình độ đại học trở lên và đã qua thời gian công tác trong lĩnh vực được đào tạo từ hai năm trở lên. Hơn nữa, các hòa giải viên phải có kỹ năng hòa giải cũng như hiểu biết pháp luật, kiến thức về thực tiễn kinh doanh và thương mại. Các tiêu chuẩn này tương tự như các tiêu chuẩn áp dụng cho các trọng tài viên theo Luật Trọng tài Thương mại. Mặc đưa ra các tiêu chuẩn rất khắt khe, Nghị định 22 vẫn thiếu một hệ thống đánh giá tiêu chuẩn hòa giải viên.

Nghị định về Hòa giải Thương mại thúc đẩy sự phát triển của cả hòa giải quy chế và hòa giải vụ việc. Theo đó, hoà giải viên có thể chọn gia nhập vào danh sánh hòa giải viên của trung tâm hòa giải hoặc hành nghề độc lập như một hòa giải viên vụ việc hoặc hoạt động với cả hai tư cách .

Mặc dù không có hạn chế rõ ràng về quốc tịch của hòa giải viên song Nghị định 22 cũng đưa ra một rào cản kỹ thuật, yêu cầu các hòa giải viên vụ việc phải đăng ký với Sở Tư pháp nơi họ sinh sống. Điều này khiến cho cơ hội của các hòa giải viên nước ngoài hành nghề độc lập tại Việt Nam bị giới hạn. Do đó, việc lựa chọn một hòa giải viên phù hợp đôi khi trở thành một nhiệm vụ khó khăn đối với các bên tranh chấp cũng như luật sư của họ bởi lẽ những người đáp ứng các yêu cầu của pháp luật có thể không có nhiều kỹ năng và kinh nghiệm bằng những hòa giải viên được công nhận quốc tế. Tuy nhiên, do chịu ảnh hưởng của Luật Trọng tài Thương mại và để phù hợp với cam kết của Việt Nam khi gia nhập WTO, Nghị định 22 cũng khuyến khích các tổ chức hòa giải nước ngoài mở chi nhánh hoặc văn phòng đại diện tại Việt Nam. Ngoài ra, chi nhánh của các trung tâm hòa giải quốc tế có thể lập danh sách hòa giải viên của họ với điều kiện các hòa giải viên này phải đáp ứng các tiêu chuẩn chung được quy định trong Nghị định. Chúng tôi hy vọng rằng các quy định này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức hòa giải quốc tế trong việc gia nhập thị trường cung cấp dịch vụ hòa giải tại Việt Nam.

Công nhận thỏa thuận hòa giải thành

Khả năng thi hành thỏa thuận hòa giải thành có thể được coi là yếu tố quan trọng nhất để tạo nên sự thành công của phương thức hòa giải. Theo đó, để đảm bảo khả năng thi hành của các thỏa thuận hòa giải thành, pháp luật Việt Nam đã ban hành cơ chế công nhận các thỏa thuận này bằng việc chuyển các kết quả này thành bản án của tòa án.

Một mặt, thỏa thuận hòa giải thành được lập bằng văn bản có giá trị pháp lý và có tính ràng buộc đối với các bên tranh chấp theo quy định của luật dân sự. Mặt khác, theo Nghị định 22 và Chương 33 của BLTTDS, một hoặc các bên trong thỏa thuận hòa giải thành có thể nộp đơn lên tòa án để yêu cầu toà án công nhận thỏa thuận này. Sau khi được công nhận, thỏa thuận hòa giải thành có thể được thi hành như một bản án đầy đủ và cuối cùng của tòa án và được thi hành theo Luật thi hành án dân sự Việt Nam. Tuy nhiên, cơ chế công nhận này chỉ áp dụng cho các thỏa thuận hòa giải thành được lập nên trên cơ sở thủ tục hoà giải được thực hiện theo quy định của Nghị định 22. Do đó, kết quả của quá trình hoà giải được tiến hành bởi trung tâm hòa giải nước ngoài như Trung tâm Hòa giải Quốc tế Singapore (SIMC), Trung tâm cung cấp dịch vụ giải quyết tranh chấp thương mại ngoài tòa án Châu Âu (CEDR), v.v... sẽ không thuộc đối tượng áp dụng của các quy định nói trên.

Các quy định pháp luật của Việt Nam tương tự với Chỉ thị 2008/52/EC của Nghị viện và Hội đồng Châu Âu ngày 21 tháng 5 năm 2008 về một số khía cạnh của hòa giải trong các vấn đề dân sự và thương mại, đặc biệt là Điều 6 về khả năng thi hành của các kết quả từ quá trình hòa giải.

Với những quy định này, Việt Nam hiện đang đi đầu trong xu hướng quốc tế mới về việc thi hành thỏa thuận hòa giải thành. Trong tương lai, xu hướng này có thể trở thành một văn bản pháp luật, nhiều khả năng là dưới dạng một công ước quốc tế, về thi hành kết quả hoà giải thành trong giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế. Công ước này có thể có tác động tương tự như Công ước New York năm 1958 về Công nhận và Cho thi hành Phán quyết trọng tài nước ngoài. Dự thảo Công ước này hiện đang là chủ đề thảo luận chính trong Nhóm công tác II của UNCITRAL (Chương trình làm việc của Nhóm công tác II của UNCITRAL http://www.uncitral.org/uncitral/en/commission/working_groups/2Arbitration.html truy cập vào ngày 15 tháng 5 năm 2017).

Hòa giải trong lĩnh vực đầu tư

Bên cạnh việc xây dựng khung pháp lý cho hòa giải thương mại, bằng việc ký kết Hiệp định EVFTA, Việt Nam đã tham gia vào một trong những hiệp định thương mại tự do thế hệ mới nhằm thúc đẩy và cụ thể hoá việc giải quyết tranh chấp đầu tư thông qua hòa giải. Theo các quy định của Hiệp định EVFTA, vào bất kỳ thời điểm nào trong quá trình giải quyết tranh chấp giữa nhà nước và nhà đầu tư, bất kỳ bên tranh chấp nào cũng có thể mời bên còn lại tiến hành hòa giải theo thủ tục được quy định trong hiệp định.

Các quy định cụ thể về hòa giải trong EVFTA chứng tỏ sự quan tâm đặc biệt của các nhà lập pháp ở châu Âu và Việt Nam đến việc giải quyết tranh chấp bằng hòa giải, trong bối cảnh hòa giải dần trở thành một xu hướng giải quyết tranh chấp mới được ưa chuộng trên thế giới. Do đó, chúng tôi tin rằng xu hướng này cũng sẽ ảnh hưởng tích cực và tiếp tục thúc đẩy sự phát triển của hòa giải thương mại ở Việt Nam.

Kết luận

Rõ ràng, cả hòa giải thương mại và hòa giải trong lĩnh vực đầu tư ở Việt Nam đều nhận được sự quan tâm của các nhà lập pháp. Hiện tại, cả hai cơ chế đều đang được đặt trong một khuôn khổ pháp lý ổn định và đây sẽ là nền tảng cho sự phát triển của hai cơ chế này trong tương lai. Mặc dù có những hạn chế nhất định, văn bản pháp luật mới sẽ đưa hòa giải ở Việt Nam tiến gần hơn với tiêu chuẩn của quốc tế và khiến cho hòa giải trở thành một phương thức giải quyết tranh chấp hiệu quả trong cộng đồng doanh nghiệp. Ngoài ra, chúng tôi hy vọng rằng văn bản pháp luật mới về hòa giải sẽ thực sự hỗ trợ chứ không phải là một phương pháp cạnh tranh với trọng tài, vì hòa giải sẽ nâng cao ý thức sử dụng các phương thức giải quyết tranh chấp đa tầng và tăng cường các chính sách ủng hộ các phương thức giải quyết tranh chấp thay thế của Chính phủ Việt Nam. Bởi vậy, chúng tôi tin rằng hòa giải sẽ phát triển mạnh mẽ ở Việt Nam trong tương lai gần nhờ khung pháp lý mới với các điều kiện thuận lợi cũng như sự hỗ trợ nhiệt tình từ tòa án và Chính phủ Việt Nam.

Theo Kluwer Arbitration Blog | Nguyen Manh Dzung (Dzungsrt & Associates LLC ) and Dang Vu Minh Ha(Dzungsrt & Associates LLC) | July 2, 2017

Share Post
MỘT SỐ TIN TỨC KHÁC
  • Thép Việt bị kiện tới tấp 12/09/2018 11:02

    Theo các chuyên gia, cũng giống như rất nhiều vụ việc kiện bán phá giá trước đây, ngành thép Việt vẫn loay hoay quanh các "bài học" cũ để tự vệ. Luật sư Trần Hữu Huỳnh nhắc lại bài học quen thuộc: "Lý thuyết từ trước đến nay là không nên để tất cả trứng vào giỏ, phải đa dạng thị trường hơn nữa. Ngoài ra, DN sản xuất cùng với các nhà tư vấn, tham tán cần có sự liên kết, hợp tác thông tin để hiểu rõ hơn tính chất thị trường trước khi quyết định lựa chọn nơi xuất khẩu".

  • Từ Uber-Grab... đến chính sách cho mô hình kinh tế chia sẻ 12/09/2018 11:00

    Đáng nói, nếu quy định các công ty cung cấp dịch vụ ứng dụng kết nối như Grab hay Uber là đơn vị kinh doanh vận tải sẽ đi ngược lại với xu thế của thế giới. Trong nền kinh tế 4.0, các doanh nghiệp có xu hướng chuyên môn hóa, tập trung đầu tư vào một hoặc một số công đoạn trong chuỗi giá trị, nhằm tìm cách tối đa hóa hiệu quả kinh doanh.

  • Ngành thuế đòi cung cấp thông tin tài khoản ngân hàng: Tiếp tục bị phản ứng 12/09/2018 10:58

    Dưới góc độ quản lý thuế, nếu loại bỏ yếu tố lạm quyền trong thi hành công vụ, dẫn đến xâm hại lợi ích chính đáng của doanh nghiệp, tôi cho rằng sự phối hợp giữa cơ quan thuế với các cơ quan hữu quan nói chung và với NH thương mại nói riêng là cần thiết để góp phần bảo đảm thực thi quy định thuế, hạn chế gian lận thuế, trốn thuế

  • Chuyên gia ngoại lạc quan về kinh tế Việt Nam trong bối cảnh chiến tranh thương mại Mỹ - Trung 06/09/2018 16:49

    Sau khi chiến tranh thương mại Mỹ - Trung diễn ra vào cuối tháng 6, nền kinh tế Việt Nam bị tác động không nhỏ nhất là một vài thị trường tương đối nhạy cảm như chứng khoán, xuất nhập khẩu... Tuy nhiên, theo các chuyên gia kinh tế trong nước, việc một vài thị trường quan trọng đột nhiên chững lại hoặc xấu đi là bởi tâm lý lo lắng của các nhà đầu tư, chứ không phải do tác động trực tiếp của cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung.

  • Vì sao DNNN không tìm được nhà đầu tư chiến lược? 28/08/2018 10:25

    Chúng ta đang nói đến phân khúc chuyển nhượng – sáp nhập công ty hay M&A. Thị trường này rất phức tạp, ngoài nhân tố quan trọng là cung – cầu như phân khúc hàng hoá, dịch vụ còn nhân tố có vai trò tác động không kém, thậm chí nhiều khi chọn lọc, đó là môi trường thể chế – pháp luật, hay còn gọi là “môi trường chính sách phân phối hàng vĩ mô cho công ty”. 

  • Xuất khẩu nông sản sang EU - Nâng chất để mở khóa thị trường 27/08/2018 11:10

    Với vai trò điều tiết vĩ mô, các đơn vị chức năng cần tạo nền tảng cơ chế chính sách và quy hoạch hợp lý, định hướng cho các doanh nghiệp nông sản và người nông dân có thể khai thác lợi thế, phát huy năng lực sản xuất, khẳng định được vị trí của nông sản Việt Nam trên thị trường EU rộng lớn.

  • Khó chống nhái thương hiệu trong lĩnh vực bất động sản 23/08/2018 11:37

    Việc xây dựng thương hiệu không đúng quy trình gây ra hệ lụy có thể bị tranh chấp khi có các doanh nghiệp khác đăng ký trước mình, thậm chí bản thân doanh nghiệp cũng có thể rơi vào vòng kiện tụng khi vô tình sử dụng tên thương hiệu, nhãn hiệu mà đã được đăng ký trước đó. Do đó, đây là vấn đề cần được nhận thức lại một cách đúng đắn nếu doanh nghiệp muốn phát triển đường dài.

  • Cần có khung pháp lý điều chỉnh mô hình cho vay ngang hàng 23/08/2018 11:31

    Cho vay P2P khá phổ biến ở một số nước phát triển như: Anh, Mỹ, Trung. Tại Việt Nam có một số công ty tham gia cho vay trực tuyến lớn như: huydong.com (thuộc Công ty cổ phần Finsom), Tima, SHA, Mobivi… Lãi suất cho vay phổ biến (cộng các loại phí) của các công ty này dao động từ 20 - 30%/năm.

    Đăng ký nhận tin thư từ VIAC