Tin tức

Hình sự hóa các quan hệ kinh tế: Cần loại bỏ trong nhà nước pháp quyền

11/08/2016 11:26

Từ năm 2009, Diễn đàn Doanh nghiệp đã có tọa đàm và nhiều bài viết khẳng định những hệ lụy liên quan đến “hình sự hóa các quan hệ kinh tế”. Tuy vậy, đến thời điểm này, đây vẫn là vấn đề thời sự.

Khẳng định với DĐDN, PGS TS Nguyễn Như Phát – Trọng tài Viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) – Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật, Viện Nhà nước và Pháp luật: “hành chính hóa”, “dân sự hóa” và “hình sự hóa”… tất cả những hiện tượng “hóa” đó đều được coi là áp dụng sai pháp luật và đều cần phải được loại bỏ trong trật tự nhà nước pháp quyền.

Trong đời sống pháp luật, người ta nhắc đến những hiện tượng như “hành chính hóa”, “dân sự hóa” và “hình sự hóa”. Hay đơn cử, một hành vi vi phạm pháp luật DN lại bị truy tố hình sự như vụ “cà phê Xin chào” được gọi là “hình sự hóa”… Tất cả những hiện tượng “hóa” đó đều được coi là áp dụng sai pháp luật và đều cần phải được loại bỏ trong trật tự nhà nước pháp quyền. Theo nghĩa đó, không chỉ Chính phủ mà mọi cơ quan có chức năng thi hành, áp dụng pháp luật đều không được “hình sự hóa” mà không chỉ các quan hệ kinh tế. Vì vậy, đây là chủ trương hoàn toàn đúng đắn của Chính phủ nhằm khắc phục yếu kém vừa qua trong thực thi pháp luật và nhằm kiến tạo thị trường phát triển theo nhà nước pháp quyền.

Thời gian gần đây, cộng đồng DN rất bức xúc và lo ngại khi vấn đề “hình sự hóa” quan hệ kinh tế lại được tiếp tục đặt ra trong một số văn bản luật, đặc biệt là Bộ luật hình sự 2015 với những điều 292, 344… Theo ông ngoài việc phải sửa các điều luật trên, muốn giải quyết tận gốc vấn đề thì công tác xây dựng pháp luật cần có thay đổi gì?

Bộ luật Hình sự được sửa theo hướng không hình sự hóa quan hệ kinh tế, tạo sự an toàn cho nhà đầu tư là quan điểm chỉ đạo. Tuy nhiên, sự thể hiện tinh thần đó trong pháp luật vẫn còn một số vấn đề. Rà soát Bộ luật hình sự 2015, lác đác vẫn còn những quy định đi ngược với tinh thần này gây bất an cho cộng đồng doanh nhân. Sửa đổi về kỹ thuật các điều luật đó là điều tất nhiên, nhưng đúng là giải quyết gốc rễ câu chuyện này trong pháp luật cũng như trong thực tiễn cần phải dựa trên nền tảng lý thuyết nhất định.

Vấn đề mấu chốt là, cần phân biệt hai loại quan hệ pháp luật công và pháp luật tư mà ở đó, khu vực pháp luật công, nơi mà nhà nước là người đại diện cho quyền và lợi ích công cộng (bị xâm hại) thì mới cần đến luật hình sự. Còn hành vi xâm phạm đến lợi ích tư thì nên lấy roi vọt của thị trường (tiền bạc) thay thế cho hình phạt.

Bên cạnh đó, cần lưu ý là, trong khi định hướng “phi tội phạm hóa” cần hoàn thiện các thể chế kinh tế thị trường để không còn cơ hội và mảnh đất để tội phạm xuất hiện và như thế có thế không cần tội phạm hóa.

Trong hoạt động tố tụng, xét xử các vụ án kinh tế, khi cơ quan tố tụng phát hiện có dấu hiệu hình sự thì vụ việc lập tức được chuyển sang ưu tiên xét xử hình sự trước. Điều này đã khiến việc thi hành các phán quyết liên quan đến kinh tế bị coi nhẹ hoặc khó thực thi. Để vẹn cả đôi đường, theo ông, quy trình giải quyết vụ án kinh tế có thể theo hướng giải quyết kinh tế trước, hình sự sau không?

Pháp luật tố tụng hình sự có nêu nguyên tắc “Giải quyết vấn đề dân sự trong vụ án hình sự”. Theo đó, vấn đề dân sự trong vụ án hình sự được giải quyết song song trong cùng một vụ án, bởi các thẩm phán hình sự. Tuy nhiên luật áp dụng cho nội dung dân sự và hình sự lại khác nhau, nguyên tắc và trình tự tố tụng cũng khác nhau. Vì vậy, khi giải quyết “Vấn đề dân sự trong vụ án hình sự” vẫn phải áp dụng các nguyên tắc, các quy định của pháp luật dân sự. Tuy nhiên, sẽ xuất hiện những vấn đề khó khăn về tính chuyên nghiệp và chuyên trách của thẩm phán và vụ án vụ án hình sự.

Trên thực tế, trong cơ quan tiến hành tố tụng có thể là thiếu thông tin hay có thể là chủ quan mà đánh giá chưa hết và đúng về nội dung của các quan hệ pháp luật kinh tế, dân sự nên kết luận trong các vụ án đó bị tranh cãi khá gay gắt. Nếu khắc phục được điều này thì sẽ không có việc phàn nàn về việc giải quyết việc dân sự song song hay sau khi giải quyết vụ án hình sự gây bất bình đẳng trong quan hệ lợi ích công tư.

Nếu trong quá trình giải quyết tranh chấp kinh tế tại trung tâm trọng tài, với tư cách là trọng tài viên trực tiếp giải quyết vụ việc, ông phát hiệu có dấu hiệu hình sự thì vụ việc sẽ được ông xử lý ra sao?

Tố giác tội phạm là nguyên tắc của tố tụng hình sự. Tuy nhiên, trong thực tiễn xét xử của VIAC cũng như của cá nhân tôi trong thời gian qua chưa hề xuất hiện trường hợp này. Tôi cũng tin rằng, trong tương lai, điều này cũng không xảy ra, bởi những lý do sau đây:

Theo Luật Trọng tài Thương mại 2010, tại Điều 4.4 thì “Giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài được tiến hành không công khai, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác.”, tại Điều 21.5: “Giữ bí mật nội dung vụ tranh chấp mà mình giải quyết, trừ trường hợp phải cung cấp thông tin cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật”. Những tranh chấp mà Trung tâm trọng tài thụ lý và giải quyết chỉ là loại tranh chấp theo luật tư, nó không phải là đối tượng của vụ án hình sự. Theo nguyên tắc của luật tư, trọng tài không có quyền “mở rộng vụ án” nên khó tìm thấy dấu hiệu phạm tội. Bản chất của trung tâm trọng tài là tổ chức phi chính phủ, xã hội, nghề nghiệp. Vì vậy, khác với các cơ quan nhà nước, trọng tài không có trách nhiệm hợp tác hành chính và phối hợp công vụ với các cơ quan nhà nước khác.

Cũng như luật sư, trọng tài viên do các bên tham gia tranh chấp cử ra để giải quyết tranh chấp cho họ nên họ không có nghĩa vụ “tố giác” người đã cử mình. Vấn đề này thuộc về phạm trù đạo đức của trọng tài viên mà xu hướng chung trên thế giới là không giao cho trọng tài viên nghĩa vụ này.

– Xin cảm ơn ông!

 Ngọc Tú  thực hiện

 

Nguyen nhu phat copy

___

PGS TS Nguyễn Như Phát

Trọng tài Viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC)

Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật, Viện Nhà nước và Pháp luật

 

 

Share Post
MỘT SỐ TIN TỨC KHÁC
  • Diễn đàn Hòa giải Châu Á Thái Bình Dương APMF lần thứ 8 17/11/2017 15:46

    Diễn đàn Hòa giải Châu Á Thái Bình Dương (APMF) được thành lập từ năm 2001 và là một tổ chức phi lợi nhuận nhằm mục đích truyền bá, phổ biến và phát triển kiến thức và kĩ năng của việc hòa giải và các hình thức giải quyết tranh chấp khác giữa các quốc gia với các nền văn hóa đa dạng trong khu vực châu Á Thái Bình Dương. 

  • Chung kết Cuộc thi Phiên tòa giả định cấp quốc gia VMOOT 2017 14/11/2017 17:23

    Sáng 13/11, Vòng chung kết Cuộc thi Phiên tòa giả định (VMOOT) cấp quốc gia năm 2017 đã diễn ra sôi nổi và kịch tính. Cuộc thi do Đại học Luật tổ chức với sự đồng hành và bảo trợ về chuyên môn của Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) và Câu lạc bộ Luật sư Thương mại Quốc tế (VBLC). Sau 4 tháng tranh tài sôi nổi, vượt qua 52 đội thi đến từ 28 đơn vị đào tạo Luật trên cả nước, đội tuyển trường Đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh đã xuất sắc giành giải Nhất trong mùa đầu tiên.

  • Hội nghị Trọng tài Quốc tế 2017: Giới thiệu Luật mềm của IBA 08/11/2017 11:12

    Ngày 04/11/2017 tại Hà Nội, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) phối hợp với nhóm Trọng tài Châu Á Thái Bình Dương của Liên đoàn Luật sư quốc tế IBA tổ chức Ngày Trọng tài Quốc tế 2017: Giới thiệu Luật mềm của IBA. Chương trình đã thu hút đông đảo các Trọng tài viên, các luật sư trong và ngoài nước tham dự. Chương trình nhằm hỗ trợ các luật sư, đại diện doanh nghiệp tiếp nhận các kinh nghiệm quốc tế trong việc sử dụng trọng tài quốc tế để giải quyết các tranh chấp.

  • Sản phẩm bảo hộ tại Việt Nam chưa chắc nước khác công nhận 08/11/2017 10:08

    Trong quá trình vận hành Bàn tư vấn Pháp luật - hoạt động thuộc Dự án Nâng cao năng lực hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam, VIAC đã nhận được nhiều câu hỏi, yêu cầu tư vấn liên quan tới việc đăng ký sở hữu trí tuệ đối với sản phẩm của doanh nghiệp khởi nghiệp trong hoạt động thương mại quốc tế. Tuy vậy, nhãn hiệu được Cục Sở hữu trí tuệ Việt Nam cấp giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu tại Việt Nam thì sẽ được bảo hộ tại Việt Nam chứ chưa chắc được bảo hộ tại các nước khác trên thế giới.

  • Hội nghị Xúc tiến thương mại giữa các nền kinh tế APEC 08/11/2017 09:03

    Vừa qua, Câu lạc bộ Luật sư Thương mại Quốc tế (VBLC) phối hợp cùng với Liên đoàn Luật sư Châu Á Thái Bình Dương (IPBA), Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) tổ chức hội nghị Xúc tiến thương mại giữa các nền kinh tế APEC. Với những chủ đề hấp dẫn, hội thảo đã thu hút sự quan tâm của các luật sư, đại diện doanh nghiệp lớn cùng các nhà hoạch định chính sách trong và ngoài nước tham gia.

  • Phân biệt hòa giải thương mại và trọng tài thương mại 07/11/2017 09:41

    Hòa giải thương mại và trọng tài thương mại là hai trong các phương thức giải quyết tranh chấp lựa chọn (ngoài tòa án) theo pháp luật Việt Nam. Theo đó, các phương thức này được hình thành dựa trên sự thỏa thuận, tự nguyện và có thủ tục giải quyết tuân thủ quy định pháp luật; cụ thể là Nghị định 22/2017/NĐ-CP về hòa giải thương mại và Luật Trọng tài thương mại năm 2010. 

  • VIAC tiếp đón Phó Tổng Thư ký Tòa án Trọng tài Thường trực PCA tới thăm và làm việc 03/11/2017 14:40

    Tuần qua, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam vinh dự được tiếp đón đại diện Tòa án Trọng tài Thường trực (PCA) – Ông Brooks W. Daly, Phó Tổng Thư ký PCA và đại diện Bộ Ngoại giao Việt Nam tới thăm và làm việc tại VIAC. Ông Daly, đại diện Bộ Ngoại giao và các đại diện từ VIAC đã có buổi làm việc ngắn với chủ đề xoay quanh thực trạng giải quyết tranh chấp tại Việt và đề nghị hợp tác giữa hai bên trong thời gian tới.

  • VIAC tiếp đón đoàn cán bộ đại diện Samsung Việt Nam 02/11/2017 17:33

    Sáng ngày 31/10/2017, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) đã có buổi tiếp đón đoàn cán bộ Samsung Việt Nam tới thăm và làm việc. Qua các nội dung trao đổi, đại diện Samsung - ông Han Ki Wook (Giám đốc Pháp chế Samsung Việt Nam) đã dành những đánh giá tích cực về xu thế trọng tài thương mại tại Việt Nam những năm gần đây, ông cho rằng phương thức giải quyết tranh chấp tiến bộ này là mảnh ghép hoàn hảo cho sự văn minh trong kinh doanh và bày tỏ thiện chí muốn tìm hiểu rõ hơn hoạt động giải quyết tranh chấp tại VIAC.

    Đăng ký nhận tin thư từ VIAC