Tin tức

Hình sự hóa các quan hệ kinh tế: Cần loại bỏ trong nhà nước pháp quyền

11/08/2016 11:26

Từ năm 2009, Diễn đàn Doanh nghiệp đã có tọa đàm và nhiều bài viết khẳng định những hệ lụy liên quan đến “hình sự hóa các quan hệ kinh tế”. Tuy vậy, đến thời điểm này, đây vẫn là vấn đề thời sự.

Khẳng định với DĐDN, PGS TS Nguyễn Như Phát – Trọng tài Viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) – Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật, Viện Nhà nước và Pháp luật: “hành chính hóa”, “dân sự hóa” và “hình sự hóa”… tất cả những hiện tượng “hóa” đó đều được coi là áp dụng sai pháp luật và đều cần phải được loại bỏ trong trật tự nhà nước pháp quyền.

Trong đời sống pháp luật, người ta nhắc đến những hiện tượng như “hành chính hóa”, “dân sự hóa” và “hình sự hóa”. Hay đơn cử, một hành vi vi phạm pháp luật DN lại bị truy tố hình sự như vụ “cà phê Xin chào” được gọi là “hình sự hóa”… Tất cả những hiện tượng “hóa” đó đều được coi là áp dụng sai pháp luật và đều cần phải được loại bỏ trong trật tự nhà nước pháp quyền. Theo nghĩa đó, không chỉ Chính phủ mà mọi cơ quan có chức năng thi hành, áp dụng pháp luật đều không được “hình sự hóa” mà không chỉ các quan hệ kinh tế. Vì vậy, đây là chủ trương hoàn toàn đúng đắn của Chính phủ nhằm khắc phục yếu kém vừa qua trong thực thi pháp luật và nhằm kiến tạo thị trường phát triển theo nhà nước pháp quyền.

Thời gian gần đây, cộng đồng DN rất bức xúc và lo ngại khi vấn đề “hình sự hóa” quan hệ kinh tế lại được tiếp tục đặt ra trong một số văn bản luật, đặc biệt là Bộ luật hình sự 2015 với những điều 292, 344… Theo ông ngoài việc phải sửa các điều luật trên, muốn giải quyết tận gốc vấn đề thì công tác xây dựng pháp luật cần có thay đổi gì?

Bộ luật Hình sự được sửa theo hướng không hình sự hóa quan hệ kinh tế, tạo sự an toàn cho nhà đầu tư là quan điểm chỉ đạo. Tuy nhiên, sự thể hiện tinh thần đó trong pháp luật vẫn còn một số vấn đề. Rà soát Bộ luật hình sự 2015, lác đác vẫn còn những quy định đi ngược với tinh thần này gây bất an cho cộng đồng doanh nhân. Sửa đổi về kỹ thuật các điều luật đó là điều tất nhiên, nhưng đúng là giải quyết gốc rễ câu chuyện này trong pháp luật cũng như trong thực tiễn cần phải dựa trên nền tảng lý thuyết nhất định.

Vấn đề mấu chốt là, cần phân biệt hai loại quan hệ pháp luật công và pháp luật tư mà ở đó, khu vực pháp luật công, nơi mà nhà nước là người đại diện cho quyền và lợi ích công cộng (bị xâm hại) thì mới cần đến luật hình sự. Còn hành vi xâm phạm đến lợi ích tư thì nên lấy roi vọt của thị trường (tiền bạc) thay thế cho hình phạt.

Bên cạnh đó, cần lưu ý là, trong khi định hướng “phi tội phạm hóa” cần hoàn thiện các thể chế kinh tế thị trường để không còn cơ hội và mảnh đất để tội phạm xuất hiện và như thế có thế không cần tội phạm hóa.

Trong hoạt động tố tụng, xét xử các vụ án kinh tế, khi cơ quan tố tụng phát hiện có dấu hiệu hình sự thì vụ việc lập tức được chuyển sang ưu tiên xét xử hình sự trước. Điều này đã khiến việc thi hành các phán quyết liên quan đến kinh tế bị coi nhẹ hoặc khó thực thi. Để vẹn cả đôi đường, theo ông, quy trình giải quyết vụ án kinh tế có thể theo hướng giải quyết kinh tế trước, hình sự sau không?

Pháp luật tố tụng hình sự có nêu nguyên tắc “Giải quyết vấn đề dân sự trong vụ án hình sự”. Theo đó, vấn đề dân sự trong vụ án hình sự được giải quyết song song trong cùng một vụ án, bởi các thẩm phán hình sự. Tuy nhiên luật áp dụng cho nội dung dân sự và hình sự lại khác nhau, nguyên tắc và trình tự tố tụng cũng khác nhau. Vì vậy, khi giải quyết “Vấn đề dân sự trong vụ án hình sự” vẫn phải áp dụng các nguyên tắc, các quy định của pháp luật dân sự. Tuy nhiên, sẽ xuất hiện những vấn đề khó khăn về tính chuyên nghiệp và chuyên trách của thẩm phán và vụ án vụ án hình sự.

Trên thực tế, trong cơ quan tiến hành tố tụng có thể là thiếu thông tin hay có thể là chủ quan mà đánh giá chưa hết và đúng về nội dung của các quan hệ pháp luật kinh tế, dân sự nên kết luận trong các vụ án đó bị tranh cãi khá gay gắt. Nếu khắc phục được điều này thì sẽ không có việc phàn nàn về việc giải quyết việc dân sự song song hay sau khi giải quyết vụ án hình sự gây bất bình đẳng trong quan hệ lợi ích công tư.

Nếu trong quá trình giải quyết tranh chấp kinh tế tại trung tâm trọng tài, với tư cách là trọng tài viên trực tiếp giải quyết vụ việc, ông phát hiệu có dấu hiệu hình sự thì vụ việc sẽ được ông xử lý ra sao?

Tố giác tội phạm là nguyên tắc của tố tụng hình sự. Tuy nhiên, trong thực tiễn xét xử của VIAC cũng như của cá nhân tôi trong thời gian qua chưa hề xuất hiện trường hợp này. Tôi cũng tin rằng, trong tương lai, điều này cũng không xảy ra, bởi những lý do sau đây:

Theo Luật Trọng tài Thương mại 2010, tại Điều 4.4 thì “Giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài được tiến hành không công khai, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác.”, tại Điều 21.5: “Giữ bí mật nội dung vụ tranh chấp mà mình giải quyết, trừ trường hợp phải cung cấp thông tin cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật”. Những tranh chấp mà Trung tâm trọng tài thụ lý và giải quyết chỉ là loại tranh chấp theo luật tư, nó không phải là đối tượng của vụ án hình sự. Theo nguyên tắc của luật tư, trọng tài không có quyền “mở rộng vụ án” nên khó tìm thấy dấu hiệu phạm tội. Bản chất của trung tâm trọng tài là tổ chức phi chính phủ, xã hội, nghề nghiệp. Vì vậy, khác với các cơ quan nhà nước, trọng tài không có trách nhiệm hợp tác hành chính và phối hợp công vụ với các cơ quan nhà nước khác.

Cũng như luật sư, trọng tài viên do các bên tham gia tranh chấp cử ra để giải quyết tranh chấp cho họ nên họ không có nghĩa vụ “tố giác” người đã cử mình. Vấn đề này thuộc về phạm trù đạo đức của trọng tài viên mà xu hướng chung trên thế giới là không giao cho trọng tài viên nghĩa vụ này.

– Xin cảm ơn ông!

 Ngọc Tú  thực hiện

 

Nguyen nhu phat copy

___

PGS TS Nguyễn Như Phát

Trọng tài Viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC)

Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật, Viện Nhà nước và Pháp luật

 

 

Share Post
MỘT SỐ TIN TỨC KHÁC
  • Hội thảo Diễn giải và áp dụng CISG trong thực tiễn hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế 19/09/2017 17:33

    Ngày 12 và 15 tháng 9 vừa qua, tại Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh, nhóm CISG Việt Nam nhóm Công ước Viên cho người Việt Nam (CISGVN) đã phối hợp với CLB Luật sư Thương mại Quốc tế (VBLC) tổ chức hội thảo với chủ đề “Diễn giải và Áp dụng CISG trong thực tiễn hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế” tại trường Đại học Ngoại thương.

  • Toạ đàm: “Giải quyết tranh chấp thương mại, đầu tư giữa các pháp nhân và cá nhân nước ngoài với Nhà nước Việt Nam” 14/09/2017 11:33

    Ngày 9.9.2017, Hội Luật Quốc tế Việt Nam (VSIL), Câu lạc bộ Luật sư Thương mại (VBLC) phối hợp với Khoa Luật UEH tổ chức Toạ đàm: “Giải quyết tranh chấp thương mại, đầu tư giữa các pháp nhân và cá nhân nước ngoài với Nhà nước Việt Nam”Buổi tọa đàm được chia làm 3 phiên với nhiều đề tài hấp dẫn thu hút được sự chú ý của các thành viên tham dự

  • Hội thảo Thúc đẩy tiến trình hội nhập trong khối ASEAN thông qua hài hòa hóa pháp luật thương mại 13/09/2017 17:58

    Ngày 04 – 05/09/2017 vừa qua, Ủy ban Liên hợp quốc về luật thương mại quốc tế Khu vực Châu Á Thái Bình Dương (UNCITRAL RCAP), Hiệp hội Luật sư ASEAN, Viện Nghiên cứu và Phát triển Quốc tế phối hợp tổ chức hội thảo “Thúc đẩy tiến trình hội nhập trong khối ASEAN thông qua Hài hòa hóa Pháp luật Thương mại”.

  • Tọa đàm trao đổi nghiệp vụ Trọng tài viên năm 2017 13/09/2017 13:50

    Nhằm không ngừng hoàn thiện và nâng cao chất lượng giải quyết tranh chấp tại Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), tháng 7 và tháng 8 vừa qua, VIAC đã tổ chức các buổi Tọa đàm trao đổi nghiệp vụ Trọng tài viên tại Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh với sự tham gia của đại diện tòa án, cơ quan thi hành án cùng các Trọng tài viên VIAC.

  • Tọa đàm Các dự án BOT - Chính sách và giải pháp 11/09/2017 21:25

    Ngày 08/09/2017 vừa qua tại Hà Nội, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) đã phối hợp cùng với Viện Nghiên cứu Chính sách, Pháp luật và Phát triển (Viện PLD) tổ chức buổi tọa đàm khoa học “Các dự án BOT – Chính sách và giải pháp” với sự tham gia của nhiều chuyên gia đầu ngành cùng các luật sư, luật gia và đại diện doanh nghiệp. 

  • Phát huy ưu thế của hòa giải trong giải quyết tranh chấp thương mại 06/09/2017 10:02

    Theo thống kê của Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC), số vụ tranh chấp kinh doanh, thương mại gần đây tăng trung bình khoảng từ 20-30%/năm. Tất cả tranh chấp chủ yếu được giải quyết thông qua hệ thống tòa án, trong đó nhiều vụ việc đơn giản không cần thiết đưa ra tòa án mà có thể giải quyết được bằng hòa giải.

  • Thêm công cụ giải quyết tranh chấp trong kinh doanh 24/08/2017 19:31

    Theo Tổng Thư ký Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC) Vũ Ánh Dương, lựa chọn giải quyết tranh chấp qua hòa giải có rất nhiều ưu điểm. Đó là thủ tục đơn giản, linh hoạt, gọn nhẹ, khẩn trương, tiết kiệm được thời gian, chi phí. Hòa giải thương mại mang lại lợi thế cho các bên khi có cơ hội lựa chọn một quy trình phù hợp, tránh những thủ tục pháp lý phức tạp.

  • Hội nghị tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng trọng tài và kinh nghiệm trong giải quyết tranh chấp thương mại 22/08/2017 16:12

    Với vị thế là trung tâm trọng tài lâu đời và hàng đầu tại Việt Nam, các đại diện từ Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam đã được Sở Tư pháp lựa chọn để trình bày, chia sẻ kinh nghiệm trong buổi tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng trọng tài,

    Đăng ký nhận tin thư từ VIAC