Tin tức

"Tấm lá chắn" từ chế tài phạt vi phạm

21/02/2018 14:40

Chế tài trong thương mại nói chung và chế tài phạt vi phạm nói riêng là những "tấm lá chắn" đắc lực để bảo vệ các bên trong quá trình thực hiện hợp đồng.

Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, chế tài phạt vi phạm đã được quy định trong các văn bản pháp luật như Luật Thương mại năm 2005, Bộ luật Dân sự năm 2015...

Với những ưu điểm nổi bật, phạt vi phạm đã trở thành một "tấm lá chắn" vững chắc để bảo vệ các bên trong quan hệ kinh doanh thương mại. Tuy nhiên, nếu không nắm chắc những điều kiện áp dụng của chế tài phạt vi phạm để vận dụng hiệu quả trên thực tiễn, "tấm lá chắn" có thể không phát huy được tác dụng mà ngược lại còn gây nguy hại cho bên đòi phạt.

Cơ sở pháp lý đã có

Điều 300 Luật Thương mại năm 2005 quy định: Phạt vi phạm là việc bên bị vi phạm yêu cầu bên vi phạm trả một khoản tiền phạt do vi phạm hợp đồng nếu trong hợp đồng có thoả thuận, trừ các trường hợp miễn trách nhiệm quy định tại Điều 294 của Luật này.

Điều 418 Bộ luật Dân sự năm 2015, phạt vi phạm là sự thỏa thuận giữa các bên trong hợp đồng, theo đó bên vi phạm nghĩa vụ phải nộp một khoản tiền cho bên bị vi phạm.

Từ các cơ sở pháp lý trên, có thể nhận thấy các điều kiện áp dụng của chế tài phạt vi phạm gồm:

Thứ nhất, chế tài phạt vi phạm phải được thể hiện trong hợp đồng giữa các bên. Theo đó, một bên không thể đơn phương áp dụng chế tài này nếu hợp đồng giữa các bên không tồn tại điều khoản phạt vi phạm.

Thứ hai, hành vi vi phạm nghĩa vụ đã xảy ra và không thuộc các trường hợp được miễn trừ. Vi phạm nghĩa vụ, hay hiểu rộng hơn là vi phạm hợp đồng, là việc một bên không thực hiện, thực hiện không đầy đủ hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ theo thoả thuận giữa các bên hoặc theo quy định của pháp luật. Do đó, bất kỳ bên nào vi phạm nghĩa vụ thì phải chịu trách nhiệm thanh toán tiền phạt vi phạm theo đúng thỏa thuận trong hợp đồng.

Tuy nhiên, có một số trường hợp hành vi vi phạm nghĩa vụ đã xảy ra nhưng bên vi phạm không phải trả tiền phạt vi phạm. Đó là các trường hợp miễn trừ, bao gồm: (i) xảy ra trường hợp miễn trách nhiệm mà các bên đã thoả thuận; (ii) xảy ra sự kiện bất khả kháng; (iii) Hành vi vi phạm của một bên hoàn toàn do lỗi của bên kia; (iv) hành vi vi phạm của một bên do thực hiện quyết định của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền mà các bên không thể biết được vào thời điểm giao kết hợp đồng.

Thứ ba, mức phạt vi phạm do các bên thỏa thuận nhưng không vượt quá hạn mức theo quy định của pháp luật.

Tuy nhiên, về vấn đề này, Luật Thương mại năm 2005 và Bộ luật Dân sự năm 2015 có quy định khác nhau. Điều 301 Luật Thương mại năm 2005 giới hạn mức phạt vi phạm cao nhất là 8% nghĩa vụ bị vi phạm, trong khi đó Điều 418 Bộ luật Dân sự năm 2015 không giới hạn mức phạt vi phạm mà hoàn toàn trao cho các bên quyền thỏa thuận. Việc áp dụng văn bản pháp luật nào để giải quyết tranh chấp sẽ phụ thuộc vào bản chất giao dịch giữa các bên. Về nguyên tắc, nếu giao dịch giữa các Bên cùng là doanh nghiệp thì Luật Thương mại năm 2005 sẽ được ưu tiên áp dụng.

Ngoài các trường hợp nêu trên, có một trường hợp ngoại lệ về mức phạt vi phạm được quy định khoản 2 Điều 146 Luật Xây dựng năm 2014 như sau: "2. Đối với công trình xây dựng sử dụng vốn nhà nước, mức phạt hợp đồng không vượt quá 12% giá trị phần hợp đồng bị vi phạm".

Thực tiễn giải quyết tranh chấp cho thấy có rất nhiều trường hợp các bên vận dụng không đúng chế tài phạt vi phạm, dẫn đến việc không bảo vệ được quyền và lơi ích hợp pháp của mình.

Doanh nghiệp vận dụng thế nào?

Một trong những sai lầm phổ biến của các bên đó là đơn phương áp dụng biện pháp phạt vi phạm dù hợp đồng không có quy định. Điều này xuất phát từ nhận thức hạn chế của các bên rằng bên nào vi phạm hợp đồng thì bên đó hiển nhiên phải chịu phạt mà không nhất thiết phải có quy định trong hợp đồng. Hậu quả là yêu cầu áp dụng chế tài phạt vi phạm sẽ bị bác bỏ bởi Tòa án hoặc Trọng tài. Do vậy, các bên cần chủ động đàm phán và đưa điều khoản áp dụng chế tài phạt vi phạm vào hợp đồng, từ đó tạo ra cơ sở áp dụng trên thực tiễn.

"Hậu quả khi áp dụng sai các quy định của pháp luật là yêu cầu áp dụng chế tài phạt vi phạm sẽ bị bác bỏ bởi Tòa án hoặc Trọng tài. Do vậy, các bên cần chủ động đàm phán và đưa điều khoản áp dụng chế tài phạt vi phạm vào hợp đồng, từ đó tạo ra cơ sở áp dụng trên thực tiễn."

Một sai lầm khác thường xảy ra là trường hợp các bên là doanh nghiệp thỏa thuận mức phạt vi phạm nhiều hơn hạn mức cho phép theo quy định của pháp luật. Thông thường, hợp đồng giữa các bên quy định rằng mức phạt vi phạm là 10%, 20%... giá trị nghĩa vụ bị phạm. Sở dĩ có thể khẳng định rằng những thỏa thuận trên đây đã vi phạm quy định về mức phạt vi phạm là bởi luật áp dụng giải quyết tranh chấp giữa các doanh nghiệp là Luật Thương mại năm 2005, theo đó, mức phạt vi phạm tối đa sẽ là 8% giá trị nghĩa vụ bị vi phạm. Mọi thỏa thuận về mức phạt vi phạm lớn hơn 8% phần nghĩa vụ bị vi phạm mà không thuộc trường hợp ngoại lệ quy định tại khoản 2 Điều 146 Luật Xây dựng đều được coi là vi phạm pháp luật.

Dưới góc độ giải quyết tranh chấp, đối với các hợp đồng có nội dung vi phạm hạn mức như trên, Tòa án hoặc Trọng tài sẽ không bác bỏ toàn bộ yêu cầu áp dụng chế tài phạt vi phạm mà sẽ chỉ chấp nhận tối đa 8% trị giá nghĩa vụ bị vi phạm.

Ngoài ra, việc xác định mức phạt vi phạm lớn hơn so với quy định sẽ dẫn tới việc phải nộp án phí hoặc phí trọng tài nhiều hơn so với mức cần thiết. Do đó, để tránh việc phát sinh các chi phí tố tụng, các bên cần nhận thức rõ quy định này và điều chỉnh hợp đồng phù hợp.

Như vậy, chế tài trong thương mại nói chung và chế tài phạt vi phạm nói riêng là những biện pháp nâng cao trách nhiệm pháp lý, tăng tính ràng buộc và ý thức thực hiện hợp đồng giữa các bên, là những "tấm lá chắn" đắc lực để bảo vệ các bên trong quá trình thực hiện hợp đồng.

Nếu các bên nhận thức đúng và lựa chọn một "tấm lá chắn" với các đặc điểm phù hợp thì đây sẽ một công cụ không thể thiếu đối với bất kỳ chủ thể nào trong quan hệ hợp đồng. Ngược lại, nhận thức sai lầm dẫn tới lựa chọn một "tấm lá chắn ngược" thì toàn bộ rủi ro và hậu quả bất lợi sẽ do chính bên có quyền phải gánh chịu, dù rằng quyền và lợi ích của họ là hoàn toàn chính đáng.

Lưu Ngọc Quang, Thư ký Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam

Share Post
MỘT SỐ TIN TỨC KHÁC
  • [TP. HCM] Kỹ năng của Luật sư tham gia tố tụng trọng tài 06/12/2018 16:54

    Sáng ngày 01/12/2018 vừa qua, tại Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) đã phối hợp cùng Đoàn Luật sư TP. Hồ Chí Minh tổ chức lớp bồi dưỡng kỹ năng cho luật sư Đoàn Luật sư TP. Hồ Chí Minh với tên gọi "Kỹ năng của Luật sư tham gia tố tụng trọng tài"

  • [TP. HCM] Tuyển dụng 01 cán bộ phụ trách Tố tụng 05/12/2018 09:55

    Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) được thành lập theo Quyết định số 204/TTg ngày 28/04/1993 của Thủ tướng Chính phủ. VIAC là tổ chức trọng tài lớn nhất và có uy tín tại Việt Nam, có chức năng giải quyết các tranh chấp thương mại trong nước và quốc tế bằng phương thức Trọng tài, Hòa giải.

  • [Tp. HCM] Kỹ năng tư vấn và giải quyết tranh chấp hợp đồng. Bồi thường thiệt hại theo hợp đồng và ngoài hợp đồng 27/11/2018 15:56

    Ngày 24/11 vừa qua, Liên đoàn Luật sư Việt Nam cùng với sự hỗ trợ trong công tác giảng dạy của Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) đã tổ chức lớp học cho các luật sư tại thành phố Hồ Chí Minh, với sự quan tâm hưởng ứng tích cực đến từ hơn 200 luật sư trên khắp địa bàn.

  • [Bắc Giang] Kỹ năng tìm kiếm, khai thác dữ liệu thống kê thương mại, thị trường; Kinh nghiệm soạn thảo hợp đồng thương mại quốc tế 27/11/2018 14:39

    Ngày 21-11 vừa qua, Sở Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với Sở Công Thương, Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Bắc Giang cùng sự hỗ trợ của VIAC đã tổ chức tập huấn, bồi dưỡng về kỹ năng tìm kiếm, khai thác dữ liệu thống kê thương mại, thị trường; kinh nghiệm soạn thảo hợp đồng thương mại quốc tế.

  • Chung kết cuộc thi Phiên Tòa Giả Định cấp Quốc gia VMOOT 2018 21/11/2018 10:29

    Trải qua Vòng Sơ loại, Tứ kết và Bán kết đầy kịch tính, sáng ngày 19/11, Vòng Chung kết Cuộc thi Phiên tòa giả định (VMOOT) cấp quốc gia năm 2018 đã diễn ra với những vòng tranh luận sôi nổi từ thí sinh đến từ hai đội: Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh và Đại học Kinh tế - Luật (Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh). Cuộc thi do Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh tổ chức với sự đồng hành và bảo trợ chuyên môn của Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC). Sau gần 4 tháng tranh tài, với phần tranh tụng đầy tính thuyết phục, chủ nhân của danh hiệu quán quân Phiên toàn giả định (VMOOT) cấp quốc gia năm nay chính là đội thi đến từ trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh.

  • Chuỗi hội thảo về Hợp đồng và Cơ chế Giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án 20/11/2018 17:42

    Trong tháng 11 vừa qua tại Phòng Công nghiệp và thương mại TP. Hồ Chí Minh, Sở Tư pháp TP. Hồ Chí Minh, Sở Tư pháp tỉnh Đồng Nai đã diễn ra chuỗi hội thảo của BTP – JICA về thực tiễn áp dụng pháp luật về hợp đồng và cơ chế giải quyết tranh chấp ngoài tòa án. Tại chuỗi hội thảo có sự góp mặt của nhiều báo cáo viên có chuyên môn cao trong lĩnh vực về hợp đồng và giải quyết tranh chấp.

  • [TP. HCM] Hội thảo Tăng cường liên kết của Việt Nam vào chuỗi giá trị toàn cầu 20/11/2018 16:18

    Trong những năm gần đây, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu đóng vai trò vô cùng quan trọng trong tăng trưởng kinh tế Việt Nam, dự kiến đạt kim ngạch 240 tỷ USD năm 2018, tăng trưởng 10-12% so với năm 2017. Theo Đề án nâng cao năng lực cạnh tranh các mặt hàng xuất khẩu Việt Nam đến năm 2020, định hướng đến năm 2030 do Thủ tướng Chính phủ ban hành, mục tiêu chung là nâng cao năng lực cạnh tranh hàng hóa xuất nhập khẩu Việt Nam trên thị trường thế giới và phấn đấu cân bằng cán cân thương mại vào năm 2020 và đạt thặng dự thương mại thời kỳ 2021 – 2030.

  • Thận trọng để tránh rủi ro trong xuất nhập khẩu 05/11/2018 09:37

    Trong hoạt động xuất nhập khẩu (XNK), không ít doanh nghiệp (DN) Việt Nam gặp rủi ro khi giao dịch với các đối tác nước ngoài. Tại Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC), đến nay VIAC đã tiếp nhận và xử lý nhiều vụ kiện, trong đó khoảng 50% liên quan đến lĩnh vực hàng hóa (có 60% liên quan đến tranh chấp XNK hàng hóa), còn lại là các tranh chấp ở lĩnh vực xây dựng, ngân hàng, tài chính, bảo hiểm...

    Đăng ký nhận tin thư từ VIAC