Tin tức

Chế tài trả tiền chênh lệch - "bảo bối" bị bỏ quên

22/02/2018 08:52

Đối với các doanh nghiệp trung gian, việc nắm rõ chế tài trả tiền chênh lệch chính là một cách bảo vệ mình khi tranh chấp thương mại xảy ra. Tuy nhiên, chế tài này lại thường bị “bỏ quên” trong các vụ tranh chấp.

Nỗi khổ của doanh nghiệp trung gian

Theo số liệu thống kê của Trung tâm Thông tin Công nghiệp và Thương mại, Bộ Công Thương, Việt Nam là nước giữ vị trí số 1 thế giới về chế biến, xuất khẩu nhân điều. Đây là một trong những mặt hàng được các nhà đầu tư nước ngoài săn đón từ doanh nghiệp chế biến trong nước.

Tuy nhiên, các thương vụ mua bán điều thường phổ biến dưới hình thức doanh nghiệp nước ngoài mua điều từ doanh nghiệp chế biến trong nước để bán lại cho khách hàng cuối tại một nước thứ ba. Hay nói theo cách khác thì phần lớn doanh nghiệp Việt chính là bên trung gian mua đi bán lại.

Chế tài trả tiền chênh lệch thường bị các doanh nghiệp trung gian bỏ quên trong các giao dịch thương mại.

Chế tài trả tiền chênh lệch thường bị các doanh nghiệp trung gian bỏ quên trong các giao dịch thương mại.

Ở vị trí trung gian, doanh nghiệp thường gặp phải nỗi lo từ cả bên mua lẫn bên bán như bên mua có thể vi phạm hợp đồng, không giao hàng, giao hàng không đúng phẩm chất thỏa thuận, giao hàng trễ hẹn… trong khi đó, bên bán còn canh cánh nỗi lo mất uy tín với khách hàng cuối khi phát sinh trục trặc với lô hàng.

Đa số trường hợp khi gặp vấn đề về thực hiện hợp đồng với doanh nghiệp Việt Nam, doanh nghiệp nước ngoài thường chủ động tìm mua hàng từ một nguồn khác để đảm bảo cung cấp hàng đúng thời hạn cho khách hàng cuối để giữ khách. 

Khi ấy, xuất hiện một vụ tranh chấp thương mại là điều không thể tránh khỏi nhưng không phải doanh nghiệp nào cũng biết cách để bảo vệ lợi ích hợp pháp của mình.

Chưa có hướng dẫn về trả tiền chênh lệch

Thông thường, trong các vụ kiện thương mại này, bên mua hàng không nên bỏ quên một chế tài bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình được quy định tại khoản 3 Điều 297 Luật Thương mại 2005 là yêu cầu trả tiền chênh lệch:

“Khoản 3, Điều 297. Buộc thực hiện đúng hợp đồng: “Trong trường hợp bên vi phạm không thực hiện theo quy định tại khoản 2 Điều này [phải giao đủ hàng hoặc cung ứng dịch vụ theo đúng thoả thuận trong hợp đồng] thì bên bị vi phạm có quyền mua hàng, nhận cung ứng dịch vụ của người khác để thay thế theo đúng loại hàng hoá, dịch vụ ghi trong hợp đồng và bên vi phạm phải trả khoản tiền chênh lệch và các chi phí liên quan nếu có; có quyền tự sửa chữa khuyết tật của hàng hoá, thiếu sót của dịch vụ và bên vi phạm phải trả các chi phí thực tế hợp lý”.

Là một trong các chế tài buộc thực hiện hợp đồng (như tên gọi của Điều 297 Luật Thương mại 2005), yêu cầu trả tiền chênh lệch tiếp nối trường hợp quy định tại khoản 2 Điều này, cho phép bên bị vi phạm tìm kiếm một cách thức khác để hợp đồng đảm bảo được thực hiện dù cho bên vi phạm lần lữa thực hiện phần nghĩa vụ của mình.

Sự tồn tại của chế tài yêu cầu trả tiền chênh lệch trong pháp luật thương mại, trước nhất phản ánh được tính dây chuyền của quan hệ thương mại, tức bên mua trong quan hệ này đồng thời là bên bán tại quan hệ khác (trung gian mua đi bán lại); và trong một số trường hợp, việc bồi thường thiệt hại hay phạt vi phạm không quan trọng bằng việc hợp đồng được thực hiện (bên mua trung gian lấy được hàng để có hàng giao cho khách hàng cuối – vốn chỉ cần hàng, không quan tâm đến tiền bồi thường thiệt hại hay phạt vi phạm).

Chế tài này đảm bảo được tính liên thông hàng hóa trong những quan hệ thương mại vốn đan xen, ảnh hưởng đến nhau.

Có lợi trên lý thuyết là thế nhưng thực tế cùng là một trong các chế tài thương mại, nhưng so với các chế tài khác như bồi thường thiệt hại (Điều 302), phạt vi phạm hợp đồng (Điều 300) hay yêu cầu trả lãi chậm thanh toán (Điều 306), trả tiền chênh lệch có vẻ ít được “nhớ đến” trong yêu cầu của nguyên đơn tại các vụ tranh chấp mà người viết đã gặp qua.

Phải chăng do chi tiết vận dụng chế tài này chưa được hướng dẫn bởi pháp luật như các chế tài thông dụng hơn?

Khi xảy ra tranh chấp thương mại doanh nghiệp trung gian mua bán nhớ về chế tài này để bảo vệ tối đa lợi ích của mình trong giao dịch. Tuy nhiên, doanh nghiệp cũng cần lưu ý đến các căn cứ để xác định tính hợp lý khi đưa ra yêu cầu này trong quá trình giải quyết tranh chấp. Các căn cứ này được người viết xác định dựa trên đặc tính nổi bật của khoản tiền chênh lệch là tính thay thế, tức bên bị vi phạm cần chứng minh được hàng mua từ nguồn khác chính là để thay thế cho hàng tại hợp đồng bị vi phạm nhằm giao cho khách hàng cuối.

Theo đó số lượng và chủng loại hàng thay thế cần tương thích với hàng tại hợp đồng; và thời gian giao hàng thay thế cần hợp lý với mục đích mua hàng là để cung cấp cho khách hàng cuối.

Bài học từ thực tiễn

Đáng chú ý là, như đã nhắc đến bên trên, dù pháp luật hiện hành chưa có hướng dẫn chi tiết căn cứ xác định khoản tiền chênh lệch, nhưng tại Án lệ số 09/2016/AL về xác định lãi suất nợ quá hạn trung bình trên thị trường và việc trả lãi trên số tiền phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại (tạm gọi là Án lệ số 09) công bố tại Quyết định số 698/QĐ-CA ngày 17 tháng 10 năm 2016 của Tòa án Nhân dân Tối cao có một đoạn nhắc đến việc xem xét khoản tiền này của Tòa án như sau:

“Tòa án cấp sơ thẩm chỉ căn cứ vào các Hợp đồng mua bán phôi thép mà Công ty thép Việt Ý ký với nhà sản xuất khác để buộc Công ty kim khí Hưng Yên phải trả cho Công ty thép Việt Ý khoản tiền chênh lệch do phải mua hàng với giá cao hơn, nhưng chưa xem xét làm rõ, việc mua hàng của nhà sản xuất khác này có đúng là để bù vào số hàng còn thiếu do Công ty kim khí Hưng Yên không giao đủ để đảm bảo cho việc sản xuất kinh doanh theo kế hoạch đã đặt ra hay không, về vấn đề này Tòa án cần phải yêu cầu Công ty thép Việt Ý cung cấp tài liệu, chứng cứ (như đơn đặt hàng của bên thứ ba, kế hoạch sản xuất kinh doanh...) để chứng minh thiệt hại thực tế xảy ra, từ đó mới có căn cứ buộc Công ty kim khí Hưng Yên thanh toán số tiền bồi thường thiệt hại cho phù hợp”.

Tuy Án lệ số 09 không chủ yếu tập trung vào hướng dẫn cách xem xét khoản tiền chênh lệch thì qua đoạn trích trên tại Án lệ, quan điểm của người viết cũng tương tự với hướng tiếp cận của Tòa án phúc thẩm khi xem xét lại bản án của Tòa án sơ thẩm.

Ngoài ra, một điểm khác mà người viết cho rằng cũng cần lưu ý trong quá trình xem xét tính hợp lý của khoản tiền chênh lệch, đó là tính thị trường của giá cả hàng hóa thay thế tại thời điểm mua. Sẽ không hợp lý nếu tại thời điểm mua hàng thay thế, giữa nhiều lựa chọn, bên bị vi phạm (không vì lý do chính đáng nào) lại chọn nguồn hàng có giá cao hơn giá thị trường khiến khoản tiền chênh lệch bị đội lên gây thiệt hại cho bên vi phạm khi thanh toán khoản tiền chênh lệch.

Tóm lại, hy vọng với một vài phân tích nêu trên, cái nhìn về chế tài trả lại tiền chênh lệch phần nào rõ ràng và được vận dụng linh hoạt hơn trong quan hệ thương mại để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên bị vi phạm.

Hoàng Trần Thùy Dương, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam

Share Post
MỘT SỐ TIN TỨC KHÁC
  • [TP. HCM] Kỹ năng của Luật sư tham gia tố tụng trọng tài 06/12/2018 16:54

    Sáng ngày 01/12/2018 vừa qua, tại Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) đã phối hợp cùng Đoàn Luật sư TP. Hồ Chí Minh tổ chức lớp bồi dưỡng kỹ năng cho luật sư Đoàn Luật sư TP. Hồ Chí Minh với tên gọi "Kỹ năng của Luật sư tham gia tố tụng trọng tài"

  • [TP. HCM] Tuyển dụng 01 cán bộ phụ trách Tố tụng 05/12/2018 09:55

    Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) được thành lập theo Quyết định số 204/TTg ngày 28/04/1993 của Thủ tướng Chính phủ. VIAC là tổ chức trọng tài lớn nhất và có uy tín tại Việt Nam, có chức năng giải quyết các tranh chấp thương mại trong nước và quốc tế bằng phương thức Trọng tài, Hòa giải.

  • [Tp. HCM] Kỹ năng tư vấn và giải quyết tranh chấp hợp đồng. Bồi thường thiệt hại theo hợp đồng và ngoài hợp đồng 27/11/2018 15:56

    Ngày 24/11 vừa qua, Liên đoàn Luật sư Việt Nam cùng với sự hỗ trợ trong công tác giảng dạy của Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) đã tổ chức lớp học cho các luật sư tại thành phố Hồ Chí Minh, với sự quan tâm hưởng ứng tích cực đến từ hơn 200 luật sư trên khắp địa bàn.

  • [Bắc Giang] Kỹ năng tìm kiếm, khai thác dữ liệu thống kê thương mại, thị trường; Kinh nghiệm soạn thảo hợp đồng thương mại quốc tế 27/11/2018 14:39

    Ngày 21-11 vừa qua, Sở Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với Sở Công Thương, Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Bắc Giang cùng sự hỗ trợ của VIAC đã tổ chức tập huấn, bồi dưỡng về kỹ năng tìm kiếm, khai thác dữ liệu thống kê thương mại, thị trường; kinh nghiệm soạn thảo hợp đồng thương mại quốc tế.

  • Chung kết cuộc thi Phiên Tòa Giả Định cấp Quốc gia VMOOT 2018 21/11/2018 10:29

    Trải qua Vòng Sơ loại, Tứ kết và Bán kết đầy kịch tính, sáng ngày 19/11, Vòng Chung kết Cuộc thi Phiên tòa giả định (VMOOT) cấp quốc gia năm 2018 đã diễn ra với những vòng tranh luận sôi nổi từ thí sinh đến từ hai đội: Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh và Đại học Kinh tế - Luật (Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh). Cuộc thi do Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh tổ chức với sự đồng hành và bảo trợ chuyên môn của Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC). Sau gần 4 tháng tranh tài, với phần tranh tụng đầy tính thuyết phục, chủ nhân của danh hiệu quán quân Phiên toàn giả định (VMOOT) cấp quốc gia năm nay chính là đội thi đến từ trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh.

  • Chuỗi hội thảo về Hợp đồng và Cơ chế Giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án 20/11/2018 17:42

    Trong tháng 11 vừa qua tại Phòng Công nghiệp và thương mại TP. Hồ Chí Minh, Sở Tư pháp TP. Hồ Chí Minh, Sở Tư pháp tỉnh Đồng Nai đã diễn ra chuỗi hội thảo của BTP – JICA về thực tiễn áp dụng pháp luật về hợp đồng và cơ chế giải quyết tranh chấp ngoài tòa án. Tại chuỗi hội thảo có sự góp mặt của nhiều báo cáo viên có chuyên môn cao trong lĩnh vực về hợp đồng và giải quyết tranh chấp.

  • [TP. HCM] Hội thảo Tăng cường liên kết của Việt Nam vào chuỗi giá trị toàn cầu 20/11/2018 16:18

    Trong những năm gần đây, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu đóng vai trò vô cùng quan trọng trong tăng trưởng kinh tế Việt Nam, dự kiến đạt kim ngạch 240 tỷ USD năm 2018, tăng trưởng 10-12% so với năm 2017. Theo Đề án nâng cao năng lực cạnh tranh các mặt hàng xuất khẩu Việt Nam đến năm 2020, định hướng đến năm 2030 do Thủ tướng Chính phủ ban hành, mục tiêu chung là nâng cao năng lực cạnh tranh hàng hóa xuất nhập khẩu Việt Nam trên thị trường thế giới và phấn đấu cân bằng cán cân thương mại vào năm 2020 và đạt thặng dự thương mại thời kỳ 2021 – 2030.

  • Thận trọng để tránh rủi ro trong xuất nhập khẩu 05/11/2018 09:37

    Trong hoạt động xuất nhập khẩu (XNK), không ít doanh nghiệp (DN) Việt Nam gặp rủi ro khi giao dịch với các đối tác nước ngoài. Tại Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC), đến nay VIAC đã tiếp nhận và xử lý nhiều vụ kiện, trong đó khoảng 50% liên quan đến lĩnh vực hàng hóa (có 60% liên quan đến tranh chấp XNK hàng hóa), còn lại là các tranh chấp ở lĩnh vực xây dựng, ngân hàng, tài chính, bảo hiểm...

    Đăng ký nhận tin thư từ VIAC