Tin tức

Cổ tức bằng cổ phiếu: lợi hay tức

02/08/2016 11:27
Nhà đầu tư còn có thể bị thiệt khi nhận cổ tức bằng cổ phiếu trong các trường hợp cổ phiếu đang được giao dịch dưới mệnh giá. Ảnh minh họa, Tuệ Doanh.

 

 Có lẽ nhiều người sẽ ngạc nhiên khi câu trả lời là không có ai được lợi, nếu không muốn nói thẳng là nhà đầu tư sẽ bị thiệt khi phải nhận cổ tức bằng cổ phiếu. Vấn đề lại không riêng với nhà đầu tư... Tại sao?

Trước tiên, vào ngày không hưởng quyền (ex-date) để trả cổ tức bằng cổ phiếu, thị trường sẽ điều chỉnh giảm một khoản tương ứng với tỷ lệ trả cổ tức bằng cổ phiếu. Chẳng hạn, một công ty công bố tỷ lệ trả cổ tức bằng cổ phiếu là 25%, và giá cổ phiếu đó trước ngày “ex-date” là 20.000 đồng, thì sau khi được khử loãng vào ngày ex-date giá này sẽ chỉ còn 16.000 đồng. Bù lại cứ mỗi cổ phiếu đang sở hữu sẽ được nhận thêm 0,25 cổ phiếu mới. Cụ thể, nếu nhà đầu tư sở hữu 100 cổ phiếu liền trước ex-date thì vào ngày ex-date họ sẽ có 125 cổ phiếu mới...

Tuy số cổ phiếu có tăng lên, tổng giá trị tài sản của nhà đầu tư trước và sau sự kiện không thay đổi: 100 cổ phiếu cũ giá 20.000 và 125 cổ phiếu mới giá 16.000 đều bằng 2 triệu đồng. Nhưng điều đáng nói (và cần lưu ý) là trong số 125 cổ phiếu kia có 25 cổ phiếu sẽ bị ẩn dưới sàn (bị “lọt sàn”) một thời gian không xác định. Nhà đầu tư không có khả năng định đoạt 25 cổ phiếu này cho đến khi chúng được niêm yết và ghi nhận vào tài khoản giao dịch của mình. Nói khác đi, từ ngày ex-date cho tới trước ngày niêm yết bổ sung, nhà đầu tư chỉ thực sự sở hữu và có khả năng định đoạt chỉ 100 cổ phiếu với giá sau điều chỉnh là 16.000 đồng. Vấn đề nó nằm ở đây.

"Thời gian qua khuynh hướng trả cổ tức bằng cổ phiếu ở ta lại có vẻ phổ biến, nhiều trường hợp tỏ ra thái quá đến gần như lạm dụng, khiến cho tài sản nhà đầu tư bị mất oan mà họ không hay biết."

Thứ nhất, do không có quyền định đoạt và hoàn toàn bị động, nhà đầu tư mặc nhiên đứng trước rủi ro về cơ hội. Bởi, ngoài việc bị “tạm giam” một phần tài sản, họ có thể còn chịu thiệt với số cổ phiếu bị giam kia trong điều kiện giá xuống. Điều này sẽ không xảy ra với hình thức trả cổ tức bằng tiền mặt, là cách nhà đầu tư có một khoản tiền tươi bỏ túi cụ thể. Và, mặc dù việc điều chỉnh giá vào ngày ex-date để trả cổ tức bằng cổ phiếu là cách khử loãng như chiết tách, điều này (việc cổ phiếu bị lọt sàn) cũng không xảy ra với hoạt động chiết tách. Hơn nữa, chiết tách (split) là động tác thị trường thiên về thủ thuật (hiểu theo nghĩa tích cực) nhằm khuyến khích giao dịch nên dễ có xu hướng giá lên. Trong khi đó, việc trả cổ tức bằng cổ phiếu thường là do doanh nghiệp “túng thiếu” nên giá dễ bị giảm, ngoại trừ một ít trường hợp rất đặc biệt...

Thứ hai, nhà đầu tư còn có thể bị thiệt nhãn tiền khi nhận cổ tức bằng cổ phiếu trong các trường hợp cổ phiếu đang được giao dịch dưới mệnh giá, nhưng giá áp dụng cho cổ phiếu trả cổ tức thì vẫn cứ bằng mệnh giá. Mệnh giá tại Việt Nam lại bị chốt cứng 10.000 đồng, nên nói khác đi, nhà đầu tư mặc nhiên “bị ép” phải nhận cổ phiếu với giá cao hơn giá thời điểm. Trường hợp SHB trả cổ tức bằng cổ phiếu 7% vào tháng 8-2015 lúc giá cổ phiếu này ở khoảng 8.000 đồng là một ví dụ. Bất hợp lý này liên quan đến việc quy định mệnh giá cứng và vấn đề vốn điều lệ ở ta.

Thứ ba là vấn đề thuế. Đã đành thuế cổ tức theo luật là 5% trên số tiền thực nhận. Điều này không có gì phải bàn đối với hình thức trả cổ tức tiền mặt, là trường hợp “tiền trao cháo múc”, nhà đầu tư nhận bao nhiêu sẽ chịu thuế bấy nhiêu. Với cổ tức bằng cổ phiếu thì khác... Không cần biết anh nhận bao nhiêu, được mất thế nào, ngay cả trường hợp dưới mệnh giá, anh vẫn phải đóng thuế 500 đồng (5% trên 10.000) cho mỗi cổ phiếu cổ tức. Đây là cách xử lý bất công với nhà đầu tư. Bởi thực ra cổ tức cổ phiếu chỉ là thứ danh nghĩa, và sẽ chẳng có ý nghĩa gì khi nó được quy ra tiền trong tình trạng lỗ, lại có thể bị lỗ nhiều tầng: Lỗ từ khi nhận, lỗ khi bán, lỗ từ thuế thu nhập cứng, lỗ thuế giao dịch và lỗ phí môi giới.

Trường hợp cổ phiếu đang giao dịch dưới mệnh giá thì khoản lợi nhuận giữ lại (retained earning) tại doanh nghiệp cũng sẽ bị mất oan một khoản không nhỏ, do căn cứ để điều chỉnh (điều chuyển qua vốn góp) trên sổ sách phải bằng mệnh giá 10.000 đồng.

Thị trường cũng không tránh khỏi mất mát. Cụ thể, việc cắt giá xuống theo tỷ lệ loãng giá cùng lúc với tỷ lệ cổ phiếu bị lọt sàn sẽ làm cho chỉ số giá thị trường bị giảm điểm. Giá cổ phiếu và chỉ số giá thị trường sẽ bị giảm càng nhiều khi tỷ lệ trả cổ tức càng cao, đặc biệt là với các mã có vốn hóa lớn và giá đang cao. Vấn đề ở đây là, trong khi phương thức điều chỉnh giá được áp dụng như chiết tách thì các nghiệp vụ khác không diễn ra như hoạt động chiết tách.

Cách làm chưa đồng bộ và không tương thích lâu nay do vậy đã biến một mảng việc không mới thành vấn đề thiếu lý giải, kém thuyết phục, ảnh hưởng xấu cho cả thị trường.

Thời gian qua khuynh hướng trả cổ tức bằng cổ phiếu ở ta lại có vẻ phổ biến, nhiều trường hợp tỏ ra thái quá đến gần như lạm dụng. Cách xử lý nghiệp vụ lại máy móc, chiếu lệ, đúng quy trình nhưng đơn điệu, đơn giản, thiếu nghiên cứu các khía cạnh đặc thù liên quan đến quy chuẩn kỹ thuật... Tất cả đã vô tình làm cho tài sản nhà đầu tư bị mất oan mà họ không hay biết. Và nay dù họ biết thì chuyện cũng đã rồi, không biết kêu ai...

Riêng về mặt thuế, do việc trả cổ tức bằng cổ phiếu có đặc điểm trung tính do tiền không ra khỏi doanh nghiệp và cổ đông cũng không nhận về khoản nào (không là hình thức giải tư -withdrawal) nên cổ tức cổ phiếu không thể bị đánh thuế. Đây là lợi ích cốt lõi của việc nhận cổ tức bằng cổ phiếu. Nếu đánh thuế thì hình thức này chẳng còn ý nghĩa gì. Tuy nhiên, theo cách làm của một số nơi trên thế giới, nếu đợt trả có thêm tùy chọn giữa cổ phiếu hoặc tiền mặt (optional) thì sẽ bị đánh thuế cả hai, cho dù nhà đầu tư chỉ chọn cách nhận cổ phiếu.

Như vậy, cổ tức tưởng cơm gạo đã lặng lẽ gặm nhấm thị trường, cụ thể hơn đã ‘cắn’ vào tài sản nhà đầu tư. Đáng tiếc, vấn đề ở ta lại đã như một nề nếp khó ngờ, nên chẳng mấy ai quan tâm, không ai để ý, cho dù tất cả đang cùng ngậm bồ hòn... chịu thiệt.

_____

HUY NAM

Huy Nam

Chuyên gia Tư vấn độc lập về tài chính và thị trường Chứng khoán

Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam - VIAC

Theo Thời báo Kinh tế Sài Gòn

Share Post
MỘT SỐ TIN TỨC KHÁC
  • Sắp thành lập Chi nhánh Viện trọng tài Anh (CIArb) tại Việt Nam 18/10/2019 10:28

    Viện Trọng tài Anh (CIArb) và Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) là hai đơn vị đã có nhiều hoạt động phối hợp, phổ biến, đào tạo về trọng tài thương mại trong thời gian vừa qua. Trước đó cuối năm 2018, VIAC và CIArb đã ký kết Biên bản Ghi nhớ (MOU) tại lễ khai mạc Khóa học Giới thiệu về Trọng tài quốc tế (tổ chức ngày 12/10/2019 tại thành phố Hồ Chí Minh) do VIAC và CIArb, London đồng tổ chức.

  • [Tp.HCM] Chuỗi lớp đào tạo kỹ năng Luật sư về "Giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế" 01/10/2019 11:03

    Vào ngày 28/9/2019 vừa qua tại TP.HCM và TP. Biên Hòa – Đồng Nai, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) đã phối hợp với Sở Tư pháp, Đoàn Luật sư TP.HCM và tỉnh Đồng Nai tổ chức 2 Hội nghị với các chuyên đề liên quan đến giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.

  • [Tp. HCM] Lớp tập huấn Những tình huống thực tế trong hợp đồng kinh doanh quốc tế - rủi ro từ những sơ sót của doanh nghiệp 20/09/2019 17:28

    Vào ngày 18/9/2019 vừa qua tại TP.HCM, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) đã phối hợp với Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP.HCM (ITPC) tổ chức Lớp tập huấn với chủ đề: “Những tình huống thực tế trong hợp đồng kinh doanh quốc tế - rủi ro từ những sơ sót của doanh nghiệp”.

  • Rủi ro giao thương rình rập doanh nghiệp 20/08/2019 15:57

    Thống kê nhanh của Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC) cho thấy, trong năm 2018, VIAC đã tiếp nhận 180 vụ tranh chấp với tổng giá trị tranh chấp 9.400 tỷ đồng. Từ đầu năm 2019 đến nay, VIAC cũng đã tiếp nhận hàng trăm vụ tranh chấp liên quan đến nhiều ngành nghề, lĩnh vực của các doanh nghiệp (DN) trong nước và quốc tế. Trong tiến trình hội nhập, song hành với cơ hội DN “vươn ra biển lớn” thì rủi ro cũng luôn tiềm ẩn. 

  • Giao dịch với đối tác nước ngoài: Cẩn thận không thừa 09/08/2019 15:12

    Theo Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC), tính đến nay VIAC đã tiếp nhận và xử lý hơn 1.500 vụ kiện, trong đó hơn 50% vụ liên quan đến hợp đồng mua bán hàng hóa (hơn 50% hợp đồng xuất nhập khẩu). Đây là một thực tế đáng quan ngại, cho thấy nhiều doanh nghiệp Việt Nam khi làm ăn với nước ngoài đã thiếu cẩn trọng, không thẩm tra năng lực của đối tác hoặc thiếu kinh nghiệm xem xét các điều khoản trong hợp đồng, dẫn đến thua thiệt lớn, nhiều vụ kiện, tranh chấp đã xảy ra...

  • Ấn phẩm Pháp luật dân sự và thực tiễn xét xử: từ lý luận đến thực tiễn 09/08/2019 15:05

    Do tính phức tạp, đa dạng của các tranh chấp dân sự nên các quy định pháp luật dân sự trong việc giải quyết các vấn đề dân sự đòi hỏi phải được áp dụng phù hợp, xác đáng nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên. Dựa trên những vụ việc, vụ án đã được giải quyết, cuốn sách Pháp luật dân sự và thực tiễn xét xử đã đưa ra những phân tích, bình luận với mong muốn hỗ trợ người đọc không chỉ trong việc nghiên cứu, áp dụng pháp luật dân sự, giải quyết các vấn đề liên quan mà còn ngăn ngừa các tranh chấp có thể xảy ra.

  • Hiểu cho đúng về “Made in Vietnam” 09/08/2019 14:53

    LS Châu Việt Bắc – Phó Tổng thư ký Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) cho rằng, hiện nay chúng ta đang nhầm lẫn giữa hai khái niệm là "Made in Vietnam" và "Origin of Vietnam".

  • Tọa đàm xúc tiến thương mại và đầu tư Việt Nam - Hàn Quốc 06/08/2019 08:40

    Chiều 31/7/2019, tại Vĩnh Phúc, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp với UBND tỉnh Vĩnh Phúc, Đại sứ quán Hàn Quốc tại Việt Nam, Phòng Thương mại và Công nghiệp Hàn Quốc, Cơ quan xúc tiến thương mại đầu tư Hàn Quốc và các cơ quan hữu quan tổ chức "Tọa đàm xúc tiến thương mại và đầu tư Việt Nam- Hàn Quốc".

    Đăng ký nhận tin thư từ VIAC