Tin tức

Tính ưu việt của trọng tài khi xảy ra tranh chấp thương mại

01/10/2018 10:41

Việt Nam tham gia hàng loạt hiệp định thương mại tự do (FTA), đồng nghĩa với việc doanh nghiệp trong nước “bước chân” vào sân chơi toàn cầu đầy cơ hội cũng như sự cạnh tranh khốc liệt.

Các doanh nghiệp, chuyên gia tìm hiểu về các tranh chấp thương mại trong quá trình hội nhập             Ảnh: VIAC

Các doanh nghiệp, chuyên gia tìm hiểu về các tranh chấp thương mại trong quá trình hội nhập Ảnh: VIAC

Thế nhưng, khả năng doanh nghiệp trong nước khai thác cơ hội sẵn có từ các FTA cũng như sử dụng hiệu quả tính ưu việt của trọng tài khi xảy ra tranh chấp thương mại thường rất thấp. Ngược lại, các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) thường tận dụng và khai thác triệt để các nguồn lợi, cơ hội này. Làm sao để khắc phục độ vênh nói trên, chính là trăn trở mà các doanh nghiệp, chuyên gia kinh tế… tìm cách giải quyết. 

Cơ chế linh hoạt, rút ngắn thời gian

Thông tin mới nhất từ Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC) cho biết, Trung Quốc, Hoa Kỳ, Singapore… là những quốc gia có số lượt doanh nghiệp tham gia giải quyết tranh chấp nhiều nhất tại VIAC từ năm 2017 đến nay. Bởi thực tế, trọng tài thương mại đang là xu hướng được các doanh nghiệp, tập đoàn trên thế giới lựa chọn để giải quyết các tranh chấp về thương mại. Đối với nước ta, phương thức giải quyết tranh chấp này cũng đang được nhiều doanh nghiệp quan tâm, đồng thời cho thấy đây là nhu cầu thực tế của doanh nghiệp trong bối cảnh hội nhập. Trao đổi nhanh với báo chí, ông Lê Phương Lâm, Giám đốc Công ty T. (quận Thủ Đức, TPHCM, đơn vị chuyên cung ứng các sản phẩm rau quả xuất khẩu), nhìn nhận tranh chấp thương mại thông qua các đơn hàng xuất nhập khẩu ngày càng gia tăng. “Việc đối tác lật kèo, xù nợ, giao hàng kém phẩm cấp… vẫn xảy ra. Tình trạng chung này khiến doanh nghiệp giao dịch phải thận trọng hơn, đồng thời cần nhờ đến các trung tâm trọng tài hỗ trợ. Trước đây, doanh nghiệp chúng tôi thường chủ quan, không chú ý đến các chi tiết khi ký kết hợp đồng với đối tác; hoặc bỏ qua việc mua bảo hiểm cho các đơn hàng… Sau này, nhờ các luật sư tư vấn thêm nên doanh nghiệp đã thận trọng hơn trong quá trình giao dịch”, ông Lê Phương Lâm cho biết. 

Tuy nhiên, việc doanh nghiệp lựa chọn giải quyết tranh chấp bằng trọng tài hay tòa án phụ thuộc vào nhu cầu của từng đơn vị. Theo Phó Tổng Thư ký VIAC Phan Trọng Đạt, tính ưu việt của phương án giải quyết tranh chấp qua trọng tài chính là sự chủ động của các bên liên quan. Thời gian giải quyết tranh chấp được rút ngắn đến mức tối đa, khoảng 152 ngày so với tòa án (trung bình 400 ngày). Phán quyết của trọng tài thương mại có hiệu lực ngay, có giá trị chung thẩm; trong khi so với phương án tòa án thì bản án chưa có hiệu lực liền và có thể còn ra tòa phúc thẩm, xét xử nhiều cấp. Bên cạnh đó, luật sư thuộc một số trung tâm trọng tài thương mại cũng lưu ý, doanh nghiệp nên kiểm tra thời hiệu vụ việc, lựa chọn trung tâm trọng tài uy tín; đồng thời, trước khi đặt bút ký kết các hợp đồng thương mại cần đưa điều khoản “giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại” vào hợp đồng để thuận tiện cho việc xử lý các vấn đề phát sinh nếu có… Thêm nữa, doanh nghiệp cần tham dự đầy đủ các phiên họp, vì nếu 1 trong 2 bên vắng mặt thì hội đồng trọng tài vẫn tiến hành phân xử, không giống như cơ chế của tòa án phải có đủ 2 bên mới tiến hành phân xử.

Ông Nguyễn Đình Tiến, Phó Chánh tòa Tòa Kinh tế, Tòa án nhân dân TP Hà Nội, đánh giá hành lang pháp lý về trọng tài thương mại và hòa giải thương mại tại Việt Nam đang được thực hiện khá đầy đủ. Cụ thể, Luật Trọng tài thương mại số 54/2010/QH12 đã có hiệu lực từ ngày 1-1-2011; Nghị định 22/2017/NĐ-CP ngày 24-2-2017 của Chính phủ về hòa giải thương mại, Thông tư 02/2018/TT-BTP ngày 26-2-2018 của Bộ Tư pháp ban hành và hướng dẫn sử dụng một số biểu mẫu về tổ chức, hoạt động hòa giải thương mại, quy tắc thương mại của VIAC (đối với hòa giải thương mại). Trong đó, Luật Trọng tài thương mại 2010 có quy định vai trò hỗ trợ của tòa án đối với tố tụng trọng tài, chẳng hạn như chỉ định trọng tài viên vụ việc, xem xét và giải quyết khiếu nại quyết định của hội đồng trọng tài về thẩm quyền, thu thập chứng cứ, triệu tập người làm chứng, áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời; đăng ký phán quyết trọng tài vụ việc, hủy phán quyết trọng tài…

“Phi địa phương hóa”

Tính đến thời điểm hiện tại, phạm vi thi hành phán quyết trọng tài của Việt Nam được trải dài tại 152 nước và vùng lãnh thổ trên thế giới, hướng tới một sân chơi bình đẳng cho việc tiến hành các vụ kiện quốc tế tại bất kỳ nơi đâu. Trong ấn phẩm “Trọng tài quốc tế” (VIAC phối hợp cùng các đơn vị liên quan thực hiện) chỉ rõ trong phạm vi liên quan đến trọng tài quốc tế, nếu luật điều chỉnh quá trình tố tụng trọng tài giống nhau trên khắp thế giới sẽ giúp tiết kiệm rất nhiều. Bao gồm: thời gian, giảm thiểu các rắc rối, chi phí. Một hội đồng trọng tài sẽ không phải xem xét liệu có một quy định đặc biệt nào về tố tụng trọng tài là đặc thù của luật quốc gia, nơi giải quyết tranh chấp bằng trọng tài hay không. Về khía cạnh này của quá trình tố tụng trọng tài, tất cả các luật sẽ trở nên như nhau. 

Liên quan đến vấn đề “phi địa phương hóa”, có 2 hướng phát triển riêng rẽ đã được xem xét. Hướng thứ nhất là quốc gia nới lỏng sự kiểm soát mà nó muốn áp dụng đối với các vụ kiện ra trọng tài quốc tế tiến hành trên lãnh thổ của mình. Đây là tiếp cận trong các bộ luật trọng tài hiện đại. Những luật này vẫn cẩn thận lưu ý về tinh thần chung của Luật Mẫu (Trọng tài thương mại quốc tế của Ủy ban Liên hiệp quốc về Luật Thương mại quốc tế, viết tắt UNCITRAL), đó là các tòa án quốc gia không nên can thiệp vào quá trình tố tụng trọng tài, trừ khi được cho phép, vì vai trò của tòa án nên là hỗ trợ chứ không phải cản trở. Hướng phát triển thứ hai là tách trọng tài quốc tế khỏi sự kiểm soát của luật quốc gia, nơi quá trình tố tụng trọng tài được tiến hành. Đây được gọi là thuyết “Phi địa phương hóa”. Ý tưởng này thay vì một hệ thống kiểm soát kép, đầu tiên là luật áp dụng cho quá trình tố tụng trọng tài và sau đó bởi tòa án tại nơi cho thi hành phán quyết, thì chỉ nên có một điểm kiểm soát là nơi cho thi hành. Theo cách này, hầu như trên thế giới đều sẵn sàng cho các vụ kiện trọng tài quốc tế. Bản thân trọng tài quốc tế cũng trở thành “siêu quốc gia”, “phi quốc gia”, “liên quốc gia”… Nói hình tượng hơn, một quá trình tố tụng trọng tài như vậy sẽ là “tố tụng trọng tài thả nổi”, dẫn đến một phán quyết thả nổi. 

Lý thuyết nêu trên lấy khởi điểm là sự tự chủ của các bên rằng, chính sự thỏa thuận của họ đã dẫn đến sự tồn tại của quá trình tố tụng dựa trên 2 quan điểm cơ bản. Quan điểm thứ nhất giả định rằng trọng tài quốc tế được điều chỉnh một cách đầy đủ bằng các quy tắc của chính nó, dù là được áp dụng bởi các bên hoặc được tạo nên bởi chính hội đồng trọng tài. Quan điểm thứ hai được giả định rằng, việc kiểm soát chỉ nên đến từ luật của nước nơi phán quyết được cho thi hành.

Giải quyết tranh chấp toàn cầu

Ngày nay, trọng tài thương mại là phương thức giải quyết tranh chấp cơ bản đối với các tranh chấp phát sinh giữa những quốc gia, cá nhân, pháp nhân. Đây là hệ quả của việc toàn cầu hóa thương mại và đầu tư quốc tế. Điều này dẫn tới việc các hoạt động thực tiễn liên quan tới trọng tài ngày càng được hài hòa bởi những trọng tài quốc tế, những người có chung một ngôn ngữ tố tụng cho dù họ hành nghề tại Anh, Thụy Sĩ, Nigeria, Singapore hay Brazil. 

Các hoạt động thực tiễn này dựa trên những quy tắc phức tạp về trọng tài, được điều phối bởi các tổ chức từ Phòng Thương mại quốc tế (ICC), Hiệp hội Trọng tài Hoa Kỳ (AAA), Tòa Trọng tài quốc tế London (LCIA), đến các trung tâm trọng tài đặt tại châu Âu, châu Á, Trung Đông và một số nơi khác… Các quy tắc này được hỗ trợ bởi pháp luật trọng tài quốc gia, dựa trên Luật Mẫu. Mục tiêu nhằm tối đa hóa hiệu quả của quá trình trọng tài; đồng thời, giảm thiểu sự can thiệp mang tính tư pháp, trừ khi việc can thiệp này là cần thiết. Kết quả là một hệ thống hoành tráng bao gồm các luật và thủ tục được hỗ trợ bởi các điều ước như Công ước New York 1958 quy định về nghĩa vụ của các tòa án quốc gia trên thế giới trong việc công nhận và thi hành các thỏa thuận trọng tài và phán quyết trọng tài. 

 Cơ chế “công lý tư”

Trong thời kỳ đầu, trọng tài thương mại là một phương thức đơn giản và tương đối riêng tư. Hai thương nhân tranh chấp về giá hoặc chất lượng hàng hóa sẽ tìm tới một bên thứ 3, bên mà họ biết và tin tưởng. Thỏa thuận sẽ tuân theo quyết định của bên thứ 3 và họ làm điều này không vì bất cứ một chế tài pháp lý nào. Về lý thuyết, một cơ chế “công lý tư” riêng biệt như thế có thể diễn ra mà không cần bất kỳ sự giám sát hay sự can thiệp nào của các tòa án, trừ khi chính sách công yêu cầu phải làm như vậy.

Tuy nhiên, không một quốc gia hiện đại nào có thể nhượng bộ và cho phép một hệ thống “công lý tư”, hệ thống phụ thuộc chủ yếu vào sự khách quan, vô tư của các trọng tài viên có thiện chí của các bên, để trở thành phương thức duy nhất điều chỉnh các hoạt động thương mại.

Theo Thế Vương Báo Sài Gòn Giải Phóng online đăng ngày 27/09/2018

Share Post
MỘT SỐ TIN TỨC KHÁC
  • [TP. HCM] Kỹ năng của Luật sư tham gia tố tụng trọng tài 06/12/2018 16:54

    Sáng ngày 01/12/2018 vừa qua, tại Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) đã phối hợp cùng Đoàn Luật sư TP. Hồ Chí Minh tổ chức lớp bồi dưỡng kỹ năng cho luật sư Đoàn Luật sư TP. Hồ Chí Minh với tên gọi "Kỹ năng của Luật sư tham gia tố tụng trọng tài"

  • [TP. HCM] Tuyển dụng 01 cán bộ phụ trách Tố tụng 05/12/2018 09:55

    Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) được thành lập theo Quyết định số 204/TTg ngày 28/04/1993 của Thủ tướng Chính phủ. VIAC là tổ chức trọng tài lớn nhất và có uy tín tại Việt Nam, có chức năng giải quyết các tranh chấp thương mại trong nước và quốc tế bằng phương thức Trọng tài, Hòa giải.

  • [Tp. HCM] Kỹ năng tư vấn và giải quyết tranh chấp hợp đồng. Bồi thường thiệt hại theo hợp đồng và ngoài hợp đồng 27/11/2018 15:56

    Ngày 24/11 vừa qua, Liên đoàn Luật sư Việt Nam cùng với sự hỗ trợ trong công tác giảng dạy của Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) đã tổ chức lớp học cho các luật sư tại thành phố Hồ Chí Minh, với sự quan tâm hưởng ứng tích cực đến từ hơn 200 luật sư trên khắp địa bàn.

  • [Bắc Giang] Kỹ năng tìm kiếm, khai thác dữ liệu thống kê thương mại, thị trường; Kinh nghiệm soạn thảo hợp đồng thương mại quốc tế 27/11/2018 14:39

    Ngày 21-11 vừa qua, Sở Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với Sở Công Thương, Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Bắc Giang cùng sự hỗ trợ của VIAC đã tổ chức tập huấn, bồi dưỡng về kỹ năng tìm kiếm, khai thác dữ liệu thống kê thương mại, thị trường; kinh nghiệm soạn thảo hợp đồng thương mại quốc tế.

  • Chung kết cuộc thi Phiên Tòa Giả Định cấp Quốc gia VMOOT 2018 21/11/2018 10:29

    Trải qua Vòng Sơ loại, Tứ kết và Bán kết đầy kịch tính, sáng ngày 19/11, Vòng Chung kết Cuộc thi Phiên tòa giả định (VMOOT) cấp quốc gia năm 2018 đã diễn ra với những vòng tranh luận sôi nổi từ thí sinh đến từ hai đội: Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh và Đại học Kinh tế - Luật (Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh). Cuộc thi do Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh tổ chức với sự đồng hành và bảo trợ chuyên môn của Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC). Sau gần 4 tháng tranh tài, với phần tranh tụng đầy tính thuyết phục, chủ nhân của danh hiệu quán quân Phiên toàn giả định (VMOOT) cấp quốc gia năm nay chính là đội thi đến từ trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh.

  • Chuỗi hội thảo về Hợp đồng và Cơ chế Giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án 20/11/2018 17:42

    Trong tháng 11 vừa qua tại Phòng Công nghiệp và thương mại TP. Hồ Chí Minh, Sở Tư pháp TP. Hồ Chí Minh, Sở Tư pháp tỉnh Đồng Nai đã diễn ra chuỗi hội thảo của BTP – JICA về thực tiễn áp dụng pháp luật về hợp đồng và cơ chế giải quyết tranh chấp ngoài tòa án. Tại chuỗi hội thảo có sự góp mặt của nhiều báo cáo viên có chuyên môn cao trong lĩnh vực về hợp đồng và giải quyết tranh chấp.

  • [TP. HCM] Hội thảo Tăng cường liên kết của Việt Nam vào chuỗi giá trị toàn cầu 20/11/2018 16:18

    Trong những năm gần đây, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu đóng vai trò vô cùng quan trọng trong tăng trưởng kinh tế Việt Nam, dự kiến đạt kim ngạch 240 tỷ USD năm 2018, tăng trưởng 10-12% so với năm 2017. Theo Đề án nâng cao năng lực cạnh tranh các mặt hàng xuất khẩu Việt Nam đến năm 2020, định hướng đến năm 2030 do Thủ tướng Chính phủ ban hành, mục tiêu chung là nâng cao năng lực cạnh tranh hàng hóa xuất nhập khẩu Việt Nam trên thị trường thế giới và phấn đấu cân bằng cán cân thương mại vào năm 2020 và đạt thặng dự thương mại thời kỳ 2021 – 2030.

  • Thận trọng để tránh rủi ro trong xuất nhập khẩu 05/11/2018 09:37

    Trong hoạt động xuất nhập khẩu (XNK), không ít doanh nghiệp (DN) Việt Nam gặp rủi ro khi giao dịch với các đối tác nước ngoài. Tại Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC), đến nay VIAC đã tiếp nhận và xử lý nhiều vụ kiện, trong đó khoảng 50% liên quan đến lĩnh vực hàng hóa (có 60% liên quan đến tranh chấp XNK hàng hóa), còn lại là các tranh chấp ở lĩnh vực xây dựng, ngân hàng, tài chính, bảo hiểm...

    Đăng ký nhận tin thư từ VIAC