Góc nhìn trọng tài viên

Nguy cơ tham nhũng từ “Giao đất công cho nhà đầu tư được chỉ định”

13/06/2017 11:14

“Quy hoạch đô thị một cách nghiêm túc đã được phê duyệt, nhưng vẫn bị điều chỉnh để đất “vàng” lần lượt chuyển sang để xây dựng các khu chung cư cỡ lớn theo đề xuất của các nhà đầu tư tư nhân”, GS. Đặng Hùng Võ, Trọng tài viên VIAC cho biết

>> Đón xem kì 1 của chuyên đề: Đổi đất lấy hạ tầng đã đến lúc chấm dứt

 

Trong thời kỳ bao cấp, Nhà nước nắm giữ một quỹ đất công khá lớn, một phần thuộc các doanh nghiệp Nhà nước, còn một phần được sử dụng vào mục đích công cộng, mục đích sự nghiệp đều do các cơ quan Nhà nước sử dụng.

Vị trí hầu hết ở những nơi đắc địa vẫn được gọi là đất “vàng”. Đến nay, nhiều tổ chức, cơ quan, đơn vị của Nhà nước đã giải thể hoặc chuyển đi nơi khác, Đất “vàng” ngày càng nhiều để có thể đưa vào sử dụng cho những mục đích khác nhau theo quy hoạch hợp lý hướng tới một đô thị hiện đại.

Rất tiếc là quy hoạch đô thị một cách nghiêm túc đã được phê duyệt, nhưng lại vẫn cứ hay bị điều chỉnh để đất “vàng” lần lượt chuyển sang để xây dựng các khu chung cư cỡ lớn theo đề xuất của các nhà đầu tư tư nhân.

Nhìn lại cảnh quan Hà Nội thì thấy lần lượt các nhà máy đã được chuyển thành các khu chung cư đông người gắn với trung tâm thương mại.

 

Quy hoạch đô thị một cách nghiêm túc đã được phê duyệt, nhưng lại vẫn cứ hay bị điều chỉnh để đất “vàng” lần lượt chuyển sang để xây dựng các khu chung cư cỡ lớn theo đề xuất của các nhà đầu tư tư nhân.

 

Điều quan trọng hơn là thể chế giao đất không hề thông qua đấu giá hoặc đấu thầu dự án có sử dụng đất. Việc giao đất luôn ở dạng nhà đầu tư đề xuất dự án, người có thẩm quyền xem xét, nếu không phù hợp quy hoạch thì cho điều chỉnh và duyệt, đất “vàng” được giao cho nhà đầu tư đã chỉ định (người đề xuất dự án), giá đất “vàng” không biết định theo kiểu gì nhưng chắc chắn là thấp hơn thị trường nhiều lần.

Như vậy, vốn hóa đất “vàng” kiểu này luôn làm mất đi một phần giá trị rất lớn thuộc sở hữu toàn dân. Nói là mất đi nhưng không phải vậy, vì nó nằm trong túi nhà đầu tư tư nhân, và khi có tham nhũng thì một phần nằm trong túi của một số người có thẩm quyền của Nhà nước.

Tất cả các nghiên cứu về tham nhũng trong lĩnh vực đất đai do Ngân hàng Thế giới (WB), Chương trình phát triên Liên Hợp Quốc (UNDP) hay Đại sứ quán của một số nước đều chỉ ra cơ chế giao đất cho nhà đầu tư đã được chỉ định với giá đất do người có thẩm quyền của Nhà nước quyết định luôn gắn với nguy cơ tham nhũng rất cao.

Trên thực tế, bắt được tham nhũng là cực kỳ khó, nhưng tình đời thì ai cũng hiểu như các cụ xưa đã nói “Trống làng ai đánh thì thùng/Của chung ai khéo vẫy vùng thành riêng”. Chính vì vậy mà các tổ chức phát triển quốc tế kiến nghị giải pháp phải đổi mới thể chế giao đất.

 

Thay cho thể chế “giao đất cho nhà đầu tư chỉ định”, cần áp dụng thể chế đấu giá đất hoặc đấu thầu dự án có sử dụng đất gắn với quản trị tốt (minh bạch, có sự tham gia của người dân và trách nhiệm giải trình của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền).

Vì vậy mà Luật Đất đai 2013 đã quy định việc giao đất, cho thuê đất phải thông qua đấu giá theo quy định của Luật Đấu giá tài sản. Thực thi pháp luật cụ thể vẫn chỉ ở một phạm vi quá hẹp, chủ yếu là đấu giá đất thuộc phạm vi nhu cầu sử dụng của hộ gia đình, cá nhân. Những khoảng đất “vàng” giá trị cao vẫn do các nhà đầu tư tư nhân trực tiếp chi phối.

Ở trên mới nói về bất cập gắn với lợi ích tính được bằng tiền. Còn nhiều giá trị khác, có khi là vô giá, đã bị mất đi hàng ngày.

Theo kiểu các nhà đầu tư tư nhân đề xuất dự án mà chủ yếu là dự án nhà ở gắn với trung tâm thương mại để cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt luôn dẫn tới tình trạng quy hoạch đô thị bị điều chỉnh thiếu căn cứ chính đáng, xây dựng nhà ở quá nhiều mà hạ tầng và dịch vụ công cộng không đủ.

Sức tải của không gian mặt đất có hạn, đến một ngưỡng nhất định thì không thể tăng khả năng của hạ tầng. Nay mới chỉ nhìn thấy ách tắc giao thông, tương lai là những ách tắc khó giải quyết quyết hơn về cấp nước, cấp điện, hạ tầng môi trường, hạ tầng văn hóa, bảo đảm sức khỏe, v.v.

Điều tệ hại hơn, thể chế này nếu tiếp tục sẽ có nguy cơ dẫn đến sự tệ hại hơn là cơ quan Nhà nước đang tự đặt mình vào thế bị động và nhường thế chủ động dẫn dắt phát triển đô thị cho khu vực tư nhân. Tức là lợi ích tư nhân sẽ dẫn đường cho phát triển đô thị. Vậy thì đô thị hóa ở nước ta sẽ đi về đâu là một câu hỏi lớn được đặt ra.

Phần ở trên mới nói về những bất cập của thể chế giao đất công mà Nhà nước đang nắm giữ để sử dụng vào đầu tư phát triển. Câu chuyện này còn ở một phạm vi rộng hơn khi Nhà nước thu hồi đất đang sử dụng để thành đất công và giao cho các dự án đầu tư phát triển.

Như vậy, kể cả cách Nhà nước thu hồi đất thì cơ chế vốn hóa đất công còn gây tác động tiêu cực trên phạm vi rộng hơn nhiểu. Điều cần làm ngay là chỉ được giao đất công thông qua cơ chế đấu giá đất hoặc đấu thầu dự án có sử dụng đất theo đúng quy hoạch đã được phê duyệt do Nhà nước chủ động thực hiện.

Theo GS, TS Đặng Hùng Võ, Trọng tài viên VIAC (Vietnamnet)

 

Share Post
MỘT SỐ TIN TỨC KHÁC
  • Doanh nghiệp địa ốc ưa trọng tài hơn tòa án 09/10/2019 11:00

    Với nhiều lợi thế hơn đưa nhau ra tòa, hòa giải thông qua trọng tài thương mại đang là phương thức hữu dụng được nhiều doanh nghiệp bất động sản lựa chọn để giải quyết tranh chấp.

  • Tranh chấp bảo hiểm – trọng tài liệu có hiệu quả? 01/10/2019 08:52

    Dự báo trong năm 2019, ngành bảo hiểm tiếp tục duy trì đà tăng trưởng của thị trường, dự kiến mức tăng trưởng 20% cũng như tăng cường tính hiệu quả, bền vững và an toàn. Cùng với sự phát triển nhanh chóng đó, các tranh chấp hợp đồng bảo hiểm ngày càng gia tăng cả về số lượng cũng như độ phức tạp của tranh chấp.

  • Sửa luật: Cần bắt đầu từ khái niệm… 01/10/2019 08:47

    Một lần nữa, các luật nền tảng về pháp lý thực thể và hoạt động đầu tư, gồm Luật Chứng khoán, Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư, cùng được chỉnh sửa. Dù chưa được thông qua, một người bạn của tôi chia sẻ, anh chưa lạc quan. Anh là người Âu, rất rành tiếng Việt, đã tham gia và có đóng góp lớn trên thị trường từ những ngày đầu. Riêng tôi, vẫn là những băn khoăn cũ…

  • Lối đi nào cho hộ kinh doanh cá thể? 20/09/2019 08:24

    Dự thảo Luật Doanh nghiệp (DN) sửa đổi mới nhất đã bổ sung một chương về hộ kinh doanh (HKD) cá thể. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều tranh cãi về việc có hay không nên đưa HKD vào Luật, thay vào đó xây dựng cơ sở pháp lý khác để tạo điều kiện cho HKD phát triển, lớn lên thành DN.

  • Áp dụng tập quán qua một vụ tranh chấp 16/09/2019 10:31

    Trong hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển theo hợp đồng vận chuyển theo chuyến (voyage charter party) thường có thỏa thuận sau khi hết thời hạn bốc hoặc dỡ hàng, nếu hàng hóa chưa được bốc, dỡ xong thì người thuê vận chuyển phải trả tiền phạt đối với thời gian bốc, dỡ vượt quá thời hạn cho phép. Tập quán “once on demurrage, always on demurrage” (một khi đã bị phạt thì luôn luôn bị phạt) khá phổ biến và được thực hiện ở nhiều nơi trên thế giới nhưng có được áp dụng ở Việt Nam hay không là một vấn đề dễ xảy ra tranh chấp. 

  • Tranh chấp về thỏa thuận được coi là sửa đổi hợp đồng 16/09/2019 10:09

    Dịch vụ logistics ngày càng được sử dụng phổ biến trong thương mại quốc tế và bao gồm nhiều ngành riêng biệt nên càng dễ xảy ra tranh chấp nếu không được chú ý thích đáng. Dưới đây là một vụ kiện để bạn đọc tham khảo. 

  • Hòa giải thương mại tại Việt Nam 16/09/2019 10:04

    Hiện nay, tại Việt Nam tồn tại 4 phương thức giải quyết tranh chấp bao gồm:  Thương lượng, Hòa giải, Trọng Tài, Tòa án. Trong đó, phương thức thương lượng, hòa giải, trọng tài là các phương thức giải quyết tranh chấp ngoài tòa án hay còn gọi là phương thức giải quyết tranh chấp thay thế (Alternative dispute resolution – ADR). 

  • So sánh trọng tài giải quyết tranh chấp do nhà đầu tư kiện quốc gia tiếp nhận đầu tư và trọng tài thương mại 16/09/2019 09:42

    Trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay, trọng tài đã, đang và sẽ trở thành phương thức giải quyết tranh chấp hiệu quả. Tuy nhiên, vì có nhiều phương thức trọng tài khác nhau; trọng tài giải quyết tranh chấp do nhà đầu tư nước ngoài kiện quốc gia tiếp nhận đầu tư (hay còn gọi trọng tài ISDS) và trọng tài thương mại. Và, vì sự phức tạp của trọng tài ISDS, bài viết nhằm cung cấp đặc điểm cơ bản của trọng tài ISDS trong mối tương quan, so sánh với trọng tài thương mại.

    Đăng ký nhận tin thư từ VIAC