Góc nhìn trọng tài viên

Trả hàng theo vận đơn đích danh - Vấn đề không mới nhưng chưa cũ

03/08/2017 14:47

Vận đơn đích danh được dùng rất phổ biến. Tuy nhiên quan điểm về việc có phải nộp vận đơn khi nhận hàng hay không của luật và phán quyết của Tòa án, Trọng tài ở một số nước, tranh chấp vẫn còn nhiều sự mâu thuẫn. Ngoài ra, thỏa thuận không rõ ràng, cụ thể trong quá trình giao dịch, đàm phán, ký kết hợp đồng mua bán và hợp đồng vận chuyển hàng hóa về việc trả hàng theo “điện giao hàng” (telex release) đối với loại vận đơn này cũng có thể làm phát sinh tranh chấp. Cùng theo dõi bài viết dưới đây của Trọng tài viên Ngô Khắc Lễ để hạn chế đến mức thấp nhất xảy ra tổn thất trong hợp đồng vận chuyển hàng hóa nhé.

 

Sự việc

Năm 2016, Tòa án tại một quận của Thành phố Hải Phòng đã thụ lý đơn khởi kiện liên quan đến việc trả hàng bằng vận đơn đích danh (straight bill of lading) của chuyến hàng xuất khẩu đi Vương quốc Anh do một doanh nghiệp Việt Nam (người bán hàng) khởi kiện doanh nghiệp giao nhận vận tải. Người bán và người mua thỏa thuận trong hợp đồng mua bán hàng hóa rằng, ngoài những vấn đề khác, người mua trả trước một phần và sau khi trả nốt tiền hàng, người bán sẽ yêu cầu người vận chuyển/hãng tàu giao hàng cho người mua (người nhận hàng). Người mua đã trả một phần tiền hàng để người bán ký hợp đồng thuê công ty giao nhận thu xếp việc vận chuyển. 

 

Tranh chấp

Người bán yêu cầu công ty giao nhận chỉ giao hàng cho người nhận hàng khi có điện giao hàng (telex release) của người bán. Người giao nhận cho rằng người bán không lấy vận đơn gốc nên mặc nhiên được coi là loại vận đơn đã nộp (surrendered bill of lading) và hàng được trả cho người nhận mà không cần thu hồi vận đơn gốc. Ngưởi bán cho rằng không có bằng chứng cho thấy họ không yêu cầu cấp vận đơn gốc. Việc trao đổi giữa người bán và người giao nhận về vấn đề này được thực hiện qua skype và dùng cách viết rút gọn (ví dụ: “dgh” là “điện giao hàng”). Cảng dỡ hàng là một cảng của Anh và Luật của Anh không yêu cầu nộp vận đơn loại này khi nhận hàng (xem thêm vụ tranh chấp quốc tế dưới đây).        

 

Quan điểm khác nhau về trả hàng theo vận đơn đích danh

Điều 86 Bộ luật Hàng hải Việt Nam 2005 (“Bộ luật”) nêu: “… 2. Vận đơn có thể được ký phát dưới các dạng sau:  a) Ghi rõ tên người nhận hàng, gọi là vận đơn đích danh…”. Khoản 3 Điều 89 Bộ luật nêu: “… Người có tên trong vận đơn đích danh là người nhận hàng hợp pháp” và  Điều 93 của Bộ luật quy định: “Khi tàu biển đến cảng trả hàng, người vận chuyển có nghĩa vụ trả hàng cho người nhận hàng hợp pháp nếu có vận đơn gốc, giấy gửi hàng đường biển hoặc chứng từ vận chuyển khác có giá trị để nhận hàng…”.  

 

Như vậy, theo luật Việt Nam, phải nộp vận đơn khi nhận hàng.

Vụ tranh chấp đăng trên Shipping law update, Issue 9, Autum 2002 của Ince & Co (vụ này cũng được nêu trong sách thống kê các vụ tranh chấp của Lloyd ([2002] 2 Lloyd’s Rep 707) cho thấy phán quyết của Tòa là phải nộp vận đơn khi nhận hàng như sau:   

 

Voss Peer (nguyên đơn) kiện APL Co Pte Ltd (bị đơn) tại Toà phúc thẩm Singapore (Singapore Court of Appeal). Xin nói thêm, Tòa sơ thẩm Singapore đã phán quyết phải nộp vận đơn và Bị đơn đã kháng cáo. Nguyên đơn bán một xe ôtô cho Seohwan - một công ty của Hàn Quốc và chở trên tàu của bị đơn. Bị đơn ký phát vận đơn có ghi ở phần “người nhận hàng” (consignee) là “Seohwan” và không có từ “to order” kèm theo nên được coi là “vận đơn đích danh” (cũng có tên gọi khác là “straight consigned bill of lading” với ý nhấn mạnh là giao thẳng, trực tiếp cho đúng người nhận hàng có tên trên vận đơn).

 

Bị đơn đã giao chiếc ôtô đó tại cảng trả hàng (port of destination) mà không thu hồi vận đơn từ người nhận hàng là Seohwan. Giữa người bán hàng (nguyên đơn) và người mua hàng (người nhận hàng) “có vấn đề” về thanh toán tiền hàng (tiền mua ôtô) nên người bán hàng đã khởi kiện để đòi bồi thường thiệt hại. Tòa phải xem xét để quyết định là có phải thu hồi vận đơn trước khi trả ôtô cho người nhận hàng hay không.

 

Bị đơn cho rằng vận đơn đích danh là loại vận đơn không giao dịch/chuyển nhượng được (non-negotiable), tương tự như hay giống như giấy gửi hàng đường biển (sea waybill) nên không cần phải nộp vận đơn khi trả hàng. Tuy vậy, Toà phúc thẩm đã phân biệt “vận đơn đích danh” với “sea waybill” và phán rằng, với “vận đơn đích danh” cũng như với bất kỳ loại vận đơn nào khác, chủ tàu chỉ được trả hàng khi thu hồi vận đơn. Tòa cũng phán rằng, nếu muốn vận đơn chỉ có tác dụng như “sea waybill” thì phải thể hiện rõ ý định này bằng cách, có thể là, ghi ngay lên vận đơn hoặc có văn bản thoả thuận riêng.      

 

Trong một vụ kiện khác cũng từ nguồn tài liệu trên (The Rafaela S [2002] 2LLR 403, Langley J), Toà lại phán rằng, không cần phải nộp “vận đơn đích danh” khi nhận hàng. Luật có liên quan ở đây là Bộ luật hàng hải Anh (UK COGSA 1971). Toà cho rằng, “vận đơn đích danh” không phải là một vận  đơn theo nghĩa của  Section 1(4) của Bộ luật này vì vận đơn phải là “chứng từ về quyền sở hữu” (document of title) - chứng từ mà theo luật hàng hải, quyền sở hữu hàng hóa có thể được chuyển nhượng một cách đơn giản là ký hậu (endorse). Trong khi đó “vận đơn đích danh” lại không có chức năng này nên không phải là … vận đơn, và vì thế,  không cần phải nộp khi nhận hàng ngay cả khi trên vận đơn có dòng chữ in sẵn là phải nộp. Nguyên văn bằng tiếng Anh như sau: “The court decided that a straight bill of lading was not a bill of lading within the meaning of Section 1 (4) because the reference under that section was to a bill of lading as a “document of title”. A “document of title” was a document by which ownership in the goods themselves could be transferred simply by endorsing the document. This was not a characteristic of a straight consigned bill of lading”. “The court also stated, obiter, that presentation of a straight consigned bill of lading by the consignee was not necessary in order to obtain delivery notwithstanding printed wording on the front of the bill requiring surrender of the bill against delivery”.

 

Bài học thực tiễn  

Qua những vụ tranh chấp nêu trên, đặc biệt là vụ xảy ra tại Việt Nam, để tránh tổn thất, trong trường hợp người bán/người giao hàng cần khống chế/kiểm soát vận đơn để đảm bảo việc thanh toán tiền hàng, cần lưu ý mấy điểm sau:  

 

-  Trường hợp người nhận hàng phải nộp vận đơn để nhận hàng: Người thuê vận chuyển/người giao hàng cần thông báo bằng văn bản cho người người giao nhận (người vận chuyển)/chủ tàu) về việc mặc dù là vận đơn đích danh nhưng người nhận hàng phải nộp vận đơn mới lấy được lệnh giao hàng (Delivery order) hoặc nhận hàng, đồng thời thông báo này cũng nên được sao gửi (Cc) cho người nhận hàng để biết. Như vậy, đối với những nước có luật giống luật Anh - không cần phải nộp vận đơn đích danh khi nhận hàng - nhưng luật không cấm các bên có thỏa thuận khác. Vì vậy, người vận chuyển/đại lý của họ phải thực hiện yêu cầu chỉ trả hàng khi thu hồi vận đơn.                               

 

-  Trường hợp người bán (người giao hàng) không lấy vận đơn gốc mà dùng hình thức “vận đơn đã nộp” (surrendered bill of lading) và trả hàng theo điện giao hàng (telex release): Cần thông báo  bằng văn bản cho người người giao nhận (người vận chuyển)/chủ tàu) về việc mặc dù là vận đơn đích danh và vận đơn đã nộp nhưng người nhận hàng chỉ nhận được lệnh giao hàng hoặc nhận hàng khi người giao nhận (người vận chuyển)/chủ tàu) nhận được điện giao hàng của người người bán (người giao hàng); đồng thời thông báo này cũng được sao gửi (Cc) cho người nhận hàng để biết.

Như vậy, với cách làm nêu trên, có thể nói, hầu như không xảy ra tranh chấp, vì các bên có liên quan coi như đã có “thỏa thuận” trước về việc trả hàng mặc dù luật pháp địa phương tại nơi trả hàng cho phép nhận hàng mà không cần nộp vận đơn gốc./. 

 

NGÔ KHẮC LỄ

Ngô Khắc Lễ

Công ty Cổ phần Vận tải và Thuê tàu (Vietfracht)

Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam

Share Post
MỘT SỐ TIN TỨC KHÁC
  • 4 ngân hàng thương mại nhà nước đến mức giới hạn tăng trưởng 14/06/2019 10:18

    Để đáp ứng được chủ trương và mục tiêu Chính phủ đề ra, 4 NHTM nhà nước đang rất trông chờ vào quyết định của Nhà nước với vai trò của cổ đông chi phối trong việc thực hiện tăng vốn điều lệ. Báo Đầu tư Chứng khoán đã phỏng vấn luật sư Trương Thanh Đức, Chủ tịch HĐTV Công ty Luật BASICO, thành viên Ban Chủ nhiệm Câu lạc bộ Pháp chế ngân hàng thuộc Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam về vấn đề này.

  • Giải quyết tranh chấp bằng hòa giải thương mại giúp cải thiện môi trường kinh doanh 14/06/2019 10:12

    Nhiều chuyên gia khẳng định, hòa giải thương mại không chỉ giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro, tiết kiệm chi phí mà còn giúp cải thiện môi trường kinh doanh.

  • Quản lý chặt việc thu thuế thương mại điện tử 14/06/2019 10:08

    Quản lý thuế thương mại điện tử đang là thách thức đối với ngành Thuế. Trao đổi với phóng viên Báo Hànộimới, bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam khẳng định: Dự thảo Luật Quản lý thuế (sửa đổi) với nhiều quy định mới sẽ khắc phục những bất cập, góp phần quản lý chặt chẽ việc thu thuế thương mại điện tử.

  • Kinh tế tư nhân: Cần siêu tập đoàn? 13/06/2019 14:57

    Dù là các tập đoàn hùng mạnh hay các doanh nghiệp nhỏ cũng cần một môi trường cạnh tranh lành mạnh.

  • Đổi mới cách tiếp cận vấn đề đầu tư công 13/06/2019 14:52

    Luật sư Nguyễn Tiến Lập Trọng tài viên VIAC khẳng định đã đến lúc chúng ta cần đổi mới cách tiếp cận vấn đề đầu tư công và chấp nhận mô hình quản trị công của các nước OECD.

  • Khó khăn từ Nghị định 20: Doanh nghiệp than vãn, Tổng cục Thuế nói gì? 05/06/2019 14:42

    Nghị định 20 được ban hành với mục đích hạn chế trốn thuế của các doanh nghiệp FDI, tuy nhiên, Nghị định này lại khiến nhiều doanh nghiệp trong nước gặp khó khăn.

  • TS Nguyễn Đình Cung: Chi phí logistic tắc nghẽn từ cảng biển bằng 18% GDP của cả nước 05/06/2019 14:33

    Theo TS Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng Viện Quản lý kinh tế Trung ương (CIEM), chi phí logistic tắc nghẽn từ cảng biển ở Việt Nam hiện đang rất cao, bằng 18% GDP của cả nước, trong khi tại các quốc gia khác thì con số này cao nhất chỉ khoảng 10%.

  • Đã đến lúc dừng BT! 04/06/2019 10:53

    Bộ Kế hoạch và Đầu tư vừa công bố Dự thảo Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP). Trong đó, đối với hình thức BT, câu trả lời cho câu hỏi giữ hay bỏ các dự án BT (xây dựng- chuyển giao) vẫn chưa có lời giải đáp. Nhưng từ góc nhìn cá nhân, người viết cho rằng đã đến lúc chấm dứt các dự án BT theo cơ chế “đổi đất lấy hạ tầng”.

    Đăng ký nhận tin thư từ VIAC