Doanh nghiệp tư nhân: Vì sao vẫn chưa đủ lớn?

Góc nhìn trọng tài viên

Doanh nghiệp tư nhân: Vì sao vẫn chưa đủ lớn?

13/10/2017 15:38

Doanh nghiệp tư nhân: Vì sao vẫn chưa đủ lớn?

Khu vực kinh tế tư nhân được xác định là động lực tăng trưởng của đất nước, song vẫn còn nhiều câu hỏi về con đường phía trước...

“Vì sao kinh tế tư nhân ở Việt Nam chưa phát triển mạnh? Môi trường kinh doanh hay thuế khóa, hay ở khâu đối xử? Nhà nước phải làm gì để kinh tế tư nhân phát triển tốt và bản thân doanh nghiệp phải làm gì để xứng đáng với vai trò là động lực cho sự phát triển?...”, đó là một loạt câu hỏi “đi thẳng vào vấn đề” của Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc tại buổi toạ đàm được xem là “chưa có tiền lệ” với 14 tập đoàn kinh tế tư nhân diễn ra vào cuối tháng 9/2017.

Chưa có lực lượng doanh nghiệp tư nhân

Được xác định là động lực của tăng trưởng kinh tế nhưng tới thời điểm này, khu vực kinh tế tư nhân của Việt Nam vẫn bị “gắn mác” chưa đủ lớn, chưa phát triển... cho dù đã có một khoảng thời gian phát triển khá dài. Thậm chí theo ông Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, với lực lượng gần 500.000 doanh nghiệp đang hoạt động hiện nay chưa đủ để làm nên lực lượng doanh nghiệp của Việt Nam. “Nhận diện doanh nghiệp tư nhân Việt Nam, rất tiếc là chúng ta chưa có lực lượng doanh nghiệp”, ông Thiên chia sẻ.

Nếu đi tìm những tập đoàn kinh tế tư nhân lớn hiện nay của Việt Nam thì số lượng vẫn chỉ là đếm trên đầu ngón tay, chỉ có một vài cái tên gây chú ý như Vingroup, Hòa Phát, TH True Milk, Hoa Sen... Xem xét lịch sử hoạt động của các tập đoàn này có thể thấy, Vingroup khởi đầu tập trung làm bất động sản, tiếp đó, mới lấn dần sang các ngành nghề khác, dịch vụ thương mại bán lẻ, giáo dục, y tế, đầu tư vào ngành hàng nông sản...; từ đó, tạo nên vóc dáng tập đoàn kinh tế đa ngành. Hoà Phát bắt đầu bằng thép nhưng cũng lớn dần lên nhờ bất động sản. Trường hợp của TH True Milk thì hơi khác một chút, đó là từ ngân hàng mở sang ngành sữa với toàn bộ hoạt động khép kín từ chăn nuôi bò, tới chế biến và phân phối sữa.

Theo chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh, Trọng tài viên VIAC bên cạnh những mặt tích cực, các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay vẫn chủ yếu đầu tư vào các lĩnh vực phi sản xuất, trong đó, một bộ phận không nhỏ đầu tư vào lĩnh vực bất động sản, dịch vụ. Hơn nữa, các doanh nghiệp tư nhân có tầm cỡ ở Việt Nam cũng không giống các tập đoàn trên thế giới, quy mô vẫn còn khá nhỏ, nhất là trình độ kỹ nghệ, công nghệ và quản trị còn cách xa các nước trong khu vực cũng như thế giới.

Trong khi những tập đoàn kinh tế tư nhân có quy mô lớn, có thể vươn tầm khu vực và thế giới của Việt Nam vẫn còn khá ít ỏi thì đại bộ phận doanh nghiệp còn lại của Việt Nam vẫn còn ở mức độ nhỏ và vừa, thậm chí là siêu nhỏ. Mặc dù có hạn chế về công nghệ, về quy mô nhưng theo ông Lê Duy Thành, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Phúc, các doanh nghiệp của Việt Nam còn cạnh tranh không lành mạnh với nhau gây ra hình ảnh xấu trong mắt các nhà đầu tư nước ngoài.

Cũng chính bởi vậy, trong suốt 30 năm thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài, các doanh nghiệp Việt Nam vẫn chỉ đứng “ngoài hàng rào” các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) do không thể liên kết được với các doanh nghiệp này. Nếu loại trừ các yếu tố như các doanh nghiệp FDI thường “kéo” doanh nghiệp phụ trợ sang quốc gia nhận đầu tư hay yếu tố “bí quyết, công nghệ”... thì năng lực cạnh tranh yếu kém, không đáp ứng được yêu cầu của nhà đầu tư nước ngoài đang là thực tế của các doanh nghiệp Việt Nam.

Vị đại diện đến từ Viện Kinh tế Việt Nam thẳng thắn chỉ rõ lý do khiến ông không thấy Việt Nam có lực lượng doanh nghiệp là bởi ông không nhìn thấy tính liên kết, thậm chí là nhu cầu liên kết của các doanh nghiệp Việt Nam. “Đây chính là hệ quả của môi trường kinh doanh xin - cho kéo dài và hệ thống khuyến khích không thúc đẩy liên kết”, ông Trần Đình Thiên, Trọng tài viên VIAC nhận định.

Cần những đột phá môi trường kinh doanh

Cũng giống như ông Thiên, ông Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM - Bộ Kế hoạch và Đầu tư), Trọng tài viên VIAC nhận định, “Thể chế thế nào, doanh nghiệp thế ấy”, nên mới có chuyện doanh nghiệp không phát triển.

“Khi môi trường kinh doanh không thúc đẩy cạnh tranh, thì không thể tạo ra liên kết. Chúng ta không có chuỗi, có mạng lưới liên kết doanh nghiệp thì không thể tạo nên lực lượng doanh nghiệp. Hiện tại, nền kinh tế cũng đang thiếu cả trụ cột là các doanh nghiệp tư nhân lớn”, ông Cung bày tỏ.

Trong những năm gần đây, các tập đoàn kinh tế tư nhân bắt đầu đóng vai trò đầu tàu trong việc liên kết, tạo ra chuỗi sản xuất cho dù quy mô còn hạn chế. Chẳng hạn như việc Vingroup bước đầu bắt tay với hàng trăm doanh nghiệp để cung cấp hàng hoá của Việt Nam trên hệ thống VinMart. Hay việc VinEco kết hợp với các hộ nông dân để sản xuất và phân phối nông sản sạch trên thị trường... Vì vậy, chuỗi liên kết, chuỗi sản xuất trên thị trường vẫn mới dần được định hình.

Cách đây hơn chục năm, câu chuyện liên kết đã được nhắc đến nhiều nhưng đến giờ liên kết giữa doanh nghiệp Việt Nam với doanh nghiệp Việt Nam hay thậm chí là doanh nghiệp Việt Nam với doanh nghiệp FDI vẫn gần như bằng không. Chỉ có một vài doanh nghiệp có quy mô lớn là tham gia vào chuỗi của các tập đoàn đa quốc gia đã đầu tư vào Việt Nam, chứ chưa nói đến các doanh nghiệp nhỏ và vừa, các hộ kinh doanh. Thậm chí, hiện trạng doanh nghiệp không muốn lớn vì ngại chính sách, ngại cơ quan quản lý đang là thực tế đáng báo động.

Theo ông Cung, mấu chốt là do nguồn lực vẫn đang được phân bổ theo cơ chế xin - cho, thiếu cạnh tranh. Hiện chính sách về cạnh tranh đang tạo ra nhiều rào cản kinh doanh và hạn chế cạnh tranh của doanh nghiệp tư nhân. Vì vậy, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã kiến nghị bãi bỏ gần 2.000 điều kiện trong hơn 4.000 điều kiện kinh doanh nhằm “cởi trói” cho khu vực tư nhân phát triển trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng.

Đáng chú ý, trong một diễn biến mới đây, sau kiến nghị của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Công Thương là bộ đầu tiên đứng lên tuyên bố sẽ “trảm” 675 điều kiện kinh doanh bất hợp ý nhằm trả lại sự thuận lợi cho môi trường kinh doanh, tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển. Tiếp theo thông điệp từ Bộ Công Thương, cộng đồng doanh nghiệp đang kỳ vọng những bước đi mạnh mẽ của các bộ, ngành khác nhằm hướng tới sự đột phá trong môi trường kinh doanh.

Tuy nhiên, theo ông Đậu Anh Tuấn, Trưởng ban Pháp chế, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), với một nền kinh tế “nghiện” quản lý như hiện nay thì việc từ bỏ quyền lợi là điều không hề dễ dàng. Vấn đề, đáng quan ngại hơn, theo ông Tuấn, đó là trước sức ép dư luận, các bộ tuyên bố cắt giảm hàng loạt điều kiện kinh doanh nhưng sau đó, các điều kiện này sẽ “núp bóng” quy định chuyên ngành để lồng ghép vào các văn bản quy định pháp luật. Vì vậy, bài toán đang được đặt ra lúc này với các nhà hoạch định chính sách là làm thế nào để thực sự tạo một môi trường kinh doanh thông thoáng, tạo một không gian để khu vực tư nhân phát triển mạnh hơn, nhanh hơn và thực chất hơn.

Một triệu doanh nghiệp: Khó nhưng vẫn có thể

Theo ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch VCCI, chưa bao giờ thông điệp, chủ trương dồn dập về Chính phủ kiến tạo, liêm chính, mạnh mẽ như bây giờ. Ở các cấp, bộ, ngành đều nói về doanh nghiệp. Chưa bao giờ sự đồng thuận trong xã hội về doanh nghiệp và cách nhìn nhận, đánh giá của chính quyền về doanh nghiệp, doanh nhân rõ như hiện nay.

Trong thời gian qua, ngoài cải thiện môi trường kinh doanh, cơ chế, chính sách, chỉ đạo của Chính phủ có chuyển biến. Quyết tâm ấy được thể hiện trong các Nghị quyết 19/CP, Nghị quyết 35/CP đã đề ra mục tiêu, lộ trình thực hiện cải cách và hỗ trợ thúc đẩy doanh nghiệp rõ ràng và định lượng hoá được thời gian. Vì vậy, mục tiêu có 1 triệu doanh nghiệp, hoạt động hiệu quả vào 2020 dù đầy thách thức nhưng có thể làm được nếu chính sách được tháo gỡ, ông Lộc nhận định.

Còn theo chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh, để xây dựng được một thương hiệu lớn, vai trò của doanh nhân, những người đứng đầu doanh nghiệp có ý nghĩa rất quan trọng. Họ cần phải có ý tưởng, có chiến lược kinh doanh lâu dài, am hiểu luật pháp, chấp nhận dấn thân, chấp nhận thất bại và chấp nhận cạnh tranh. Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam đang hội nhập mạnh mẽ với các nền kinh tế khu vực và thế giới, đội ngũ doanh nhân Việt Nam muốn lớn mạnh được, bên cạnh việc am hiểu luật pháp, ngôn ngữ toàn cầu, doanh nhân Việt Nam cần có tinh thần hợp tác, tinh thần đấu tranh trong bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của mình.

Hợp tác ở đây không chỉ giới hạn với những đối tác nước ngoài đến từ các quốc gia trong khu vực và thế giới, mà còn phải hợp tác với cả chính các doanh nghiệp trong cùng lãnh thổ, tạo thành những doanh nghiệp lớn mạnh cả về tiềm lực kinh tế lẫn quy mô. Có như vậy, mới cạnh tranh được với những tập đoàn nước ngoài và vươn ra sân chơi toàn cầu.

Theo Đặng Phương VNEconomy đăng ngày 13/10/2017

Share Post
MỘT SỐ TIN TỨC KHÁC
  • Doanh nghiệp Việt ra biển lớn bằng thúng chai 14/08/2018 09:26

    Theo các chuyên gia M&A, M&A là xu thế tất yếu, DN Việt không thể đứng ngoài xu thế đó. Tuy nhiên, M&A không đơn thuần là sự kết hợp đơn giản giữa một bên là nhà đầu tư có tài chính mạnh và một bên là DN cần vốn mà mỗi hợp đồng M&A sẽ kéo theo hàng loạt vấn đề về tư cách pháp nhân, vấn đề tài chính, thương hiệu, thị phần, thị trường, chiến lược kinh doanh, kiểm soát giao dịch cổ phiếu… kể cả việc giữ hay bỏ thương hiệu DN hậu M&A.

  • M&A 2018: Kỷ nguyên mới, kỳ vọng mới 09/08/2018 11:02

    Trước thềm Diễn đàn M&A Việt Nam năm 2018 do Báo Đầu tư và AVM Vietnam phối hợp tổ chức, nhiều ý kiến cho rằng, thị trường M&A tại Việt Nam sẽ tiếp tục sôi động, không chỉ trong năm nay, mà cho cả thập kỷ tới, diễn ra trong nhiều ngành, lĩnh vực. 

  • Thời gian sửa điều kiện kinh doanh nhiều khi dài hơn tuổi thọ trung bình của doanh nghiệp 02/08/2018 10:09

    Về vấn đề này, Luật sư Trương Thanh Đức, Chủ tịch công ty Luật Basico, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) cho rằng, quá trình cắt giảm điều kiện kinh doanh ở các bộ, ngành đang bộc lộ tính “phong trào, hô hào”, bởi nghe thì “rầm rộ”, nhưng thực tế… tốc độ quá chậm, chưa được một nửa yêu cầu.

  • Cải cách môi trường kinh doanh ngành công thương thực chất 02/08/2018 10:02

    Bà Đinh Thị Mỹ Loan - Chủ tịch Hiệp hội bán lẻ Việt Nam, Trọng tài viên VIAC bày tỏ: Hiệp hội và các doanh nghiệp thành viên rất hoan nghênh động thái của Bộ trưởng Bộ Công Thương trong quyết tâm cải cách môi trường kinh doanh một cách thực chất, sau khi có ý kiến góp ý từ phía Hiệp hội bán lẻ Việt Nam và của VCCI, đã quyết định ngừng đề xuất dự thảo Nghị định về phát triển quản lý ngành phân phối.

  • Rủi ro tín dụng ngoại tệ 31/07/2018 16:59

    Những tháng qua, huy động ngoại tệ tăng trưởng chậm trong khi tín dụng ngoại tệ tiếp tục duy trì đà tăng ấn tượng. Xu hướng này có thể mang đến rủi ro cho doanh nghiệp (DN) vì tỷ giá đang đứng trước nhiều áp lực tăng, sẽ tác động đến chi phí trả các khoản nợ USD sắp đáo hạn.

  • Tàu bị gãy làm đôi trên biển khi vận chuyển hàng: ai phải chịu trách nhiệm? 30/07/2018 16:14

    Điểm q) khoản 2 Điều 151 Bộ luật Hàng hải Việt Nam (năm 2015) quy định người vận chuyển được miễn hoàn toàn trách nhiệm, nếu tổn thất hàng hóa xảy ra trong trường hợp "Khuyết tật ẩn tỳ của tàu biển mà những người có trách nhiệm không phát hiện được, mặc dù đã thực hiện nhiệm vụ một cách mẫn cán".

  • FDI và nền kinh tế vãng lai 26/07/2018 14:16

    Việt Nam đã mở cửa và thu hút đầu tư nước ngoài (FDI) được 30 năm. Thành tựu và hiệu quả của FDI thật lớn lao, bao gồm sự thay đổi bộ mặt đất nước, hiện đại hóa hệ thống cơ sở hạ tầng, tăng nhiều bậc quy mô GDP của nền kinh tế và cải thiện mức sống của người dân.

  • Doanh nghiệp cần “sống chung với cạnh tranh” 23/07/2018 15:41

    Các đại biểu được TS.Phạm Văn Chắt - Giảng viên cao cấp, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC) thông tin về Hiệp định đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Đây được xem là Hiệp định có tiêu chuẩn cao, toàn diện trên tất cả các lĩnh vực, mở ra nột “sân chơi mới” với quy mô thị trường gần 500 triệu dân, chiếm 13,5% GDP toàn cầu. 

    Đăng ký nhận tin thư từ VIAC