VIAC phối hợp cùng Cục Bổ trợ tư pháp, Bộ Tư pháp triển khai Tọa đàm “Nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án thông qua phương thức trọng tài thương mại, hòa giải thương mại” tại TP. Hồ Chí Minh

Toàn cảnh tọa đàm

Nối tiếp thành công của chương trình tại Hà Nội (xem thêm: Cục Bổ trợ tư pháp và VIAC: Thúc đẩy các Cơ chế Giải quyết tranh chấp ngoài tòa án thông qua Trọng tài thương mại, Hòa giải thương mại), sáng ngày 9/11/2026, tại TP. Hồ Chí Minh, Cục Bổ trợ tư pháp - Bộ Tư pháp phối hợp với Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) tiếp tục triển khai Tọa đàm “Nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án thông qua phương thức trọng tài thương mại, hòa giải thương mại”. Tọa đàm có sự tham dự của đại diện các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức trọng tài, hòa giải thương mại, trọng tài viên, hòa giải viên, luật sư, chuyên gia và chuyên gia trong lĩnh vực giải quyết tranh chấp đang hoạt động trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh.

Ông Lê Văn Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Bổ trợ tư pháp, Bộ Tư pháp phát biểu khai mạc

Phát biểu khai mạc, ông Lê Văn Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Bổ trợ tư pháp, Bộ Tư pháp nhấn mạnh định hướng tiếp tục hoàn chỉnh khung pháp lý về giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án, trong đó, trọng tài thương mại và hòa giải thương mại được xác định là hai phương thức trọng tâm. Theo ông Tuấn, dự án phát triển Luật Hòa giải thương mại đã được đưa vào chương trình lập pháp năm 2027 với định hướng kế thừa các quy định còn phù hợp của Nghị định 22/2017/NĐ-CP về hòa giải thương mại, cũng như tham khảo thêm Luật mẫu UNCITRAL và có tính đến điều kiện đặc thù của Việt Nam. Đối với Luật Trọng tài thương mại, Hội Luật gia Việt Nam được giao chủ trì xây dựng và dự án đang được đề xuất đưa vào chương trình thời gian tới. Trong bối cảnh đó, Tọa đàm được tổ chức nhằm tạo diễn đàn trao đổi, tham vấn ý kiến từ các chuyên gia, luật sư và những người hành nghề luật, tập trung nhận diện những khó khăn, vướng mắc trong quá trình áp dụng pháp luật và thực tiễn giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại và hòa giải thương mại. Thông qua các ý kiến trao đổi và kiến nghị từ thực tiễn, tọa đàm kỳ vọng đóng góp những vấn đề lý luận và đề xuất thiết thực phục vụ quá trình nghiên cứu, xây dựng và hoàn thiện chính sách, pháp luật về giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án tại Việt Nam.

PGS.TS. Phạm Duy Nghĩa, Phó Chủ tịch VIAC phát biểu mở đầu tọa đàm

Đại diện Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), PGS.TS. Phạm Duy Nghĩa, Phó Chủ tịch VIAC cũng có phần phát biểu mở đầu Tọa đàm. Trong đó, PGS.TS. Phạm Duy Nghĩa nhấn mạnh các đóng góp tích cực của các tổ chức trọng tài thương mại và cộng đồng hành nghề tại TP. Hồ Chí Minh và khu vực phía Nam trong sự phát triển của hoạt động trọng tài thương mại tại Việt Nam. Từ thực tiễn hoạt động, PGS.TS. Phạm Duy Nghĩa cho rằng niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp là yếu tố then chốt quyết định sự phát triển bền vững của phương thức trọng tài. Niềm tin này không chỉ được xây dựng từ chất lượng chuyên môn và tính độc lập của trọng tài viên, mà còn phụ thuộc vào vai trò tư vấn của đội ngũ luật sư trong việc định hướng lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp, cũng như khả năng thi hành phán quyết trọng tài trên thực tế.

Đối với hòa giải thương mại, ông đánh giá đây là phương thức có nhiều tiềm năng. Bởi lẽ, thay vì tập trung xác định trách nhiệm hay lỗi của từng bên, hòa giải hướng đến tìm kiếm giải pháp hài hòa lợi ích, tháo gỡ bất đồng và tạo điều kiện để các bên đạt được phương án giải quyết phù hợp. Tuy nhiên, để trọng tài và hòa giải thực sự phát huy hiệu quả, PGS.TS. Phạm Duy Nghĩa nhấn mạnh sự cần thiết của việc xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ đồng bộ, với sự phối hợp của các cơ quan quản lý nhà nước, chính quyền địa phương, Tòa án, Viện kiểm sát và cơ quan thi hành án. Đây được xem là nền tảng quan trọng để củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp, nâng cao hiệu quả thực thi các phương thức giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án và thúc đẩy sự phát triển của trọng tài, hòa giải thương mại tại Việt Nam.

Theo một số nguồn thống kê sơ bộ, ông Lê Văn Tuấn - Phó Cục trưởng, Cục Bổ trợ tư pháp, Bộ Tư pháp ghi nhận số lượng vụ việc giải quyết thông qua các phương thức giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án ghi nhận mức tăng đáng kể trong những năm gần đây. Tuy nhiên, khi đặt cạnh số vụ việc Tòa án thụ lý hằng năm, quy mô này vẫn còn khiêm tốn. Đánh giá chung về khung pháp lý hiện tại điều chỉnh hoạt động trọng tài - hòa giải tại Việt Nam, ông Tuấn ghi nhận những kết quả tích cực đạt được sau hơn một thập kỷ triển khai Luật Trọng tài thương mại năm 2010. Tuy nhiên, trước những thay đổi của môi trường kinh doanh và yêu cầu ngày càng cao đối với hoạt động giải quyết tranh chấp, ông cho rằng việc rà soát, sửa đổi và bổ sung các quy định hiện hành là cần thiết nhằm tháo gỡ những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn, đồng thời tiếp tục tiệm cận các chuẩn mực và thông lệ quốc tế.

Đối với hòa giải thương mại, ông Tuấn dẫn kết quả đánh giá từ Báo cáo Business Ready (B-READY) 2025 của Ngân hàng Thế giới, cho thấy khung pháp lý về hòa giải của Việt Nam được ghi nhận tương đối tích cực. Tuy nhiên, nhóm tiêu chí liên quan đến dịch vụ công hỗ trợ hòa giải thương mại chưa được ghi nhận điểm đánh giá do thiếu dữ liệu và thông tin cần thiết. Theo ông, thực tế này cho thấy bên cạnh việc tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật, Việt Nam cần chú trọng nâng cao hiệu quả thực thi, tăng cường công tác thống kê, thu thập và công khai dữ liệu về hoạt động hòa giải thương mại, qua đó thu hẹp khoảng cách giữa quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng.

Hồ Chí Minh chuẩn bị chính sách cho dịch vụ giải quyết tranh chấp quốc tế

Từ góc độ quản lý tại địa phương, bà Bùi Thị Công Nương, Phó Trưởng phòng Bổ trợ tư pháp, Sở Tư pháp TP. Hồ Chí Minh chia sẻ thực tiễn triển khai hoạt động hòa giải thương mại trên địa bàn thành phố. Bà Nương cho biết, Thành phố hiện có 04 trung tâm hòa giải thương mại, 01 chi nhánh trung tâm hòa giải, 08 trung tâm trọng tài có đăng ký hoạt động hòa giải và 66 hòa giải viên thương mại vụ việc. Kể từ khi Nghị định 22/2017/NĐ-CP có hiệu lực, các tổ chức và hòa giải viên trên địa bàn đã giải quyết 113 vụ việc, trong đó 11 vụ có văn bản về kết quả hòa giải thành. Bên cạnh những kết quả đạt được, bà Nương chỉ ra một số bất cập trong quy định về điều kiện và thủ tục đăng ký hòa giải viên thương mại vụ việc, đặc biệt là sự thiếu thống nhất giữa yêu cầu về tiêu chuẩn chuyên môn và thành phần hồ sơ chứng minh việc đáp ứng các tiêu chuẩn này. Từ đó, đại diện Sở Tư pháp TP.HCM kiến nghị sớm hoàn thiện khung pháp lý về hòa giải thương mại, trong đó chú trọng chuẩn hóa tiêu chuẩn, nâng cao năng lực chuyên môn của hòa giải viên, đồng thời thúc đẩy việc sử dụng hòa giải thông qua khuyến khích doanh nghiệp đưa điều khoản hòa giải vào hợp đồng ngay từ giai đoạn đàm phán, xác lập giao dịch.

Bà Bùi Thị Công Nương, Phó Trưởng phòng Bổ trợ tư pháp, Sở Tư pháp TP. Hồ Chí Minh chia sẻ tại tọa đàm

Đáng chú ý, TP. Hồ Chí Minh đang từng bước xây dựng các cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy phát triển dịch vụ pháp lý và giải quyết tranh chấp quốc tế trên địa bàn. Theo đó, Sở Tư pháp Thành phố đang xây dựng dự thảo Nghị quyết của Hội đồng nhân dân Thành phố về cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển dịch vụ pháp lý, giải quyết tranh chấp quốc tế, trên cơ sở nhiệm vụ được giao theo pháp luật đặc thù về phát triển đô thị. Từ định hướng này, việc hoàn thiện đồng bộ các quy định pháp luật về phát triển đô thị, đầu tư và kinh doanh với khung pháp lý chuyên ngành về trọng tài, hòa giải thương mại có ý nghĩa quan trọng trong việc tạo lập môi trường đầu tư ổn định, minh bạch và an toàn. Trong đó, bên cạnh các cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển hạ tầng và thu hút nguồn lực đầu tư, việc hoàn thiện pháp luật về giải quyết tranh chấp đóng vai trò hỗ trợ, bảo đảm cho doanh nghiệp và nhà đầu tư có thể tiếp cận các phương thức giải quyết tranh chấp hiệu quả, phù hợp với thông lệ quốc tế. Sự phát triển đồng bộ giữa các lĩnh vực pháp luật này được kỳ vọng sẽ góp phần củng cố niềm tin của nhà đầu tư, nâng cao sức hấp dẫn của môi trường kinh doanh và tạo nền tảng để TP. Hồ Chí Minh phát triển thành trung tâm kinh tế, dịch vụ pháp lý và giải quyết tranh chấp quốc tế trong khu vực.

Bà Nguyễn Thị Mai, Giám đốc Trung tâm Hòa giải Việt Nam (VMC) thuộc VIAC chia sẻ tại tọa đàm

Chia sẻ tại Tọa đàm, bà Nguyễn Thị Mai, Giám đốc Trung tâm Hòa giải Việt Nam (VMC) thuộc VIAC cho rằng nền tảng chính sách và pháp luật về hòa giải của Việt Nam đã tương đối hoàn chỉnh. Cụ thể, Nghị định 22/2017/NĐ-CP về hòa giải thương mại được đánh giá là đã tiếp cận đúng bản chất của hòa giải theo chuẩn mực quốc tế, Bên cạnh đó, Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 đã quy định thủ tục công nhận kết quả hòa giải thành ngoài Tòa án; Nghị quyết 20/2026/QH16 của Quốc hội đã ghi nhận sự khuyến khích, ưu tiên sử dụng hòa giải đối với tranh chấp đầu tư quốc tế.

Dù vậy, số vụ việc thực tế còn tương đối thấp so với tiềm năng phát triển. Theo bà Mai, rào cản lớn nhất nằm ở mức độ tiếp cận của phương thức này đối với người dùng - cộng đồng doanh nghiệp. Từ thực tiễn trên, bà Mai đưa ra ba nhóm đề xuất. 

Một là, hoàn thiện khung pháp lý về hòa giải thương mại theo hướng tiệm cận các chuẩn mực quốc tế, đặc biệt là Luật mẫu UNCITRAL. Trong đó, một số điểm có thể học hỏi như (i) ghi nhận việc Tòa án, trọng tài từ chối thụ lý khi các bên đã có thỏa thuận hòa giải, (ii) không tính thời gian hòa giải vào thời hiệu khởi kiện, và (iii) bảo đảm tính bảo mật của quá trình hòa giải thông qua việc hạn chế sử dụng các thông tin, tài liệu trao đổi trong quá trình hòa giải làm chứng cứ bất lợi cho bên còn lại.

Hai là, tăng cường vai trò hỗ trợ của Nhà nước trong thúc đẩy hoạt động hòa giải thương mại, thông qua việc hoàn thiện chính sách, nâng cao nhận thức của cộng đồng doanh nghiệp và tăng cường sự hỗ trợ từ hệ thống Tòa án. Đáng chú ý, cần nghiên cứu mở rộng phạm vi áp dụng của Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án, tạo cơ chế để hòa giải viên thương mại có thể tham gia giải quyết tranh chấp theo quy định của pháp luật.

Ba là, đẩy mạnh hội nhập quốc tế trong lĩnh vực hòa giải thương mại, trong đó ưu tiên nghiên cứu khả năng gia nhập Công ước Singapore về hòa giải.

Ông Nguyễn Mạnh Dũng - Trọng tài viên VIAC trao đổi tại tọa đàm

Nối tiếp phần tham luận, ông Nguyễn Mạnh Dũng - Trọng tài viên VIAC có phần trao đổi về thực tiễn hoạt động trọng tài thương mại tại Việt Nam, đồng thời đối chiếu với kinh nghiệm quốc tế nhằm nhận diện những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện để nâng cao năng lực cạnh tranh của Việt Nam trong lĩnh vực giải quyết tranh chấp quốc tế. Theo ông Dũng, nhu cầu giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế của doanh nghiệp Việt Nam là rất lớn, song một phần đáng kể vẫn đang được giải quyết tại các trung tâm trọng tài nước ngoài. Thực tế này cho thấy Việt Nam vẫn còn nhiều dư địa để phát triển thị trường dịch vụ giải quyết tranh chấp, đặc biệt là khả năng thu hút các tranh chấp có yếu tố nước ngoài được giải quyết ngay tại Việt Nam. 

Để hiện thực hóa tiềm năng này, ông Dũng nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện cơ chế pháp lý bảo đảm tính chung thẩm của phán quyết trọng tài và xác định phù hợp phạm vi giám sát tư pháp đối với hoạt động trọng tài. Trên cơ sở đó, ông Dũng đề xuất một số định hướng hoàn thiện pháp luật, tập trung vào làm rõ và giới hạn phạm vi áp dụng căn cứ hủy phán quyết trọng tài do trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam, theo hướng tham khảo cách tiếp cận về trật tự công trong thông lệ quốc tế; nghiên cứu cơ chế miễn trừ trách nhiệm dân sự đối với trọng tài viên khi thực hiện nhiệm vụ một cách trung thực, thiện chí; đồng thời hoàn thiện quy định về sự tham gia của luật sư nước ngoài trong tố tụng trọng tài quốc tế. Bên cạnh việc hoàn thiện thể chế, ông cũng kiến nghị xây dựng cơ chế hỗ trợ đồng bộ về thủ tục hành chính, lao động, thuế và điều kiện hành nghề nhằm tạo thuận lợi cho trọng tài viên, hòa giải viên và chuyên gia nước ngoài tham gia giải quyết tranh chấp tại Việt Nam.

Một số hình ảnh tại tọa đàm

Sau các phần tham luận, Tọa đàm tiếp tục với phiên thảo luận mở, ghi nhận những ý kiến đóng góp, kiến nghị từ các đại biểu tham dự, đồng thời tạo cơ hội để các chuyên gia trao đổi, giải đáp những vấn đề đặt ra từ thực tiễn áp dụng pháp luật và hoạt động giải quyết tranh chấp. Những ý kiến trao đổi tại Tọa đàm được kỳ vọng sẽ đóng góp thêm các luận cứ thực tiễn và đề xuất chính sách có giá trị tham khảo cho Bộ Tư pháp cùng các cơ quan có thẩm quyền trong quá trình nghiên cứu, xây dựng Đề án tổng thể về giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án và hoàn thiện các dự án Luật Hòa giải thương mại, Luật Trọng tài thương mại. Qua đó, góp phần thúc đẩy việc hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao hiệu quả các phương thức giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án, đáp ứng yêu cầu thực tiễn của hoạt động đầu tư, kinh doanh và tiến trình hội nhập quốc tế của Việt Nam.