Đại diện VIAC tham dự Tọa đàm góp ý kiến đối với dự thảo Báo cáo một số định hướng lớn sửa đổi, bổ sung Luật Trọng tài thương mại

Sáng ngày 9/6/2026 tại Hà Nội, Hội Luật gia Việt Nam đã tổ chức Tọa đàm góp ý kiến đối với dự thảo Báo cáo một số định hướng lớn sửa đổi, bổ sung Luật Trọng tài thương mại. Sự kiện có sự tham dự của Bà Vũ Thị Hằng - Trưởng Ban Thư ký tố tụng, Thành viên Hội đồng Khoa học, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) cùng đại diện Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội; Cục Bổ trợ tư pháp (Bộ Tư pháp) và các chuyên gia pháp lý.

Toàn cảnh Tọa đàm

Phát biểu tại tọa đàm, ông Nguyễn Văn Huệ – Trưởng ban Nghiên cứu, Xây dựng và Phổ biến pháp luật, Hội Luật gia Việt Nam cho biết, sau hơn 15 năm thi hành, Luật Trọng tài thương mại năm 2010 đã góp phần thúc đẩy sự phát triển của phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài tại Việt Nam. Tuy nhiên, trước sự thay đổi nhanh chóng của môi trường kinh doanh và quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng, nhiều quy định của luật hiện hành đã bộc lộ những hạn chế cần được sửa đổi, hoàn thiện.

Một trong những nội dung trọng tâm được các đại biểu quan tâm là việc mở rộng phạm vi tranh chấp được giải quyết bằng trọng tài. Theo dự thảo định hướng sửa đổi, chỉ những tranh chấp liên quan đến lợi ích công, quyền lực công hoặc thuộc trường hợp pháp luật cấm mới không thuộc thẩm quyền trọng tài; các tranh chấp dân sự, kinh doanh, thương mại phát sinh từ thỏa thuận của các bên nên được phép giải quyết bằng trọng tài.

Ông Nguyễn Văn Huệ - Trưởng ban Nghiên cứu, Xây dựng và Phổ biến pháp luật, Hội Luật gia Việt Nam phát biểu tại Tọa đàm

Tại tọa đàm, Bà Vũ Thị Hằng - Trưởng Ban Thư ký Tố tụng, Thành viên Hội đồng Khoa học Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), nhận định tỷ lệ hủy phán quyết trọng tài tại Việt Nam vẫn là vấn đề được cộng đồng doanh nghiệp và giới thực hành pháp lý quan tâm. Tuy nhiên, nguyên nhân không hoàn toàn xuất phát từ chất lượng hoạt động trọng tài hay quy định của pháp luật trọng tài mà phần lớn liên quan đến quá trình xem xét đơn yêu cầu hủy phán quyết tại tòa án.

VIAC đánh giá tích cực việc triển khai Nghị quyết số 81 của Quốc hội, theo đó, thẩm quyền xem xét hủy phán quyết trọng tài trong nước được tập trung về ba tòa án khu vực tại Hà Nội, Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh. Mô hình này được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao tính chuyên môn và bảo đảm sự thống nhất trong thực tiễn xét xử.

Bên cạnh đó, Bà Hằng cũng lưu ý rằng việc công nhận và cho thi hành phán quyết trọng tài nước ngoài hiện vẫn thuộc thẩm quyền của các tòa án cấp tỉnh. Do đó, cần tiếp tục đánh giá toàn diện để bảo đảm tính đồng bộ giữa cơ chế xử lý phán quyết trọng tài trong nước và phán quyết trọng tài nước ngoài.

Bà cũng đồng thời chia sẻ về quá trình cải tổ mô hình quản trị của Trung tâm theo hướng tách biệt chức năng điều hành với hoạt động xét xử của trọng tài viên, phù hợp với thông lệ của nhiều tổ chức trọng tài quốc tế lớn. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm tăng cường tính độc lập, minh bạch và nâng cao uy tín của hoạt động trọng tài tại Việt Nam.

Ông Hoàng Minh Hiếu – Ủy viên chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội cho rằng có thể nghiên cứu phương án quy định theo hướng loại trừ, tức chỉ liệt kê những tranh chấp không thuộc thẩm quyền trọng tài. Theo đó, ngoài các trường hợp bị loại trừ, các tranh chấp dân sự, kinh doanh và thương mại đều có thể được giải quyết bằng trọng tài nếu các bên có thỏa thuận hợp lệ.

Ông Hoàng Minh Hiếu - Ủy viên chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội phát biểu tại Tọa đàm

Đại diện Cục Bổ trợ tư pháp, Bộ Tư pháp cũng bày tỏ sự đồng tình với xu hướng mở rộng thẩm quyền của trọng tài, đồng thời lưu ý cần rà soát kỹ để bảo đảm sự thống nhất với các cơ chế giải quyết tranh chấp chuyên ngành khác.

Một nhóm vấn đề quan trọng khác được thảo luận tại tọa đàm là hiện đại hóa thủ tục tố tụng trọng tài. Ông Nguyễn Văn Huệ cho rằng trong khi hệ thống tòa án đã có nhiều bước tiến trong chuyển đổi số và xét xử trực tuyến, các quy định của Luật Trọng tài thương mại hiện hành gần như chưa có nhiều thay đổi kể từ khi được ban hành.

Dự thảo định hướng sửa đổi luật đề xuất nghiên cứu bổ sung nhiều cơ chế mới như thủ tục rút gọn đối với các tranh chấp đơn giản, nộp hồ sơ điện tử, tổ chức phiên họp trực tuyến, hoàn thiện quy định về biện pháp khẩn cấp tạm thời và cho phép hội đồng trọng tài chủ động sửa chữa các sai sót kỹ thuật trong phán quyết. Nhiều ý kiến cũng đề nghị tăng cường cơ chế phối hợp và trao đổi thông tin giữa tòa án và các trung tâm trọng tài trước khi xem xét quyết định hủy phán quyết trọng tài nhằm hạn chế những trường hợp hủy phán quyết không thực sự cần thiết.

Phát biểu kết luận tọa đàm, Ông Nguyễn Khánh Ngọc – Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam nhấn mạnh rằng trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, hệ thống pháp luật và các thiết chế giải quyết tranh chấp cần trở thành một lợi thế cạnh tranh của quốc gia.

Ông Nguyễn Khánh Ngọc - Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam phát biểu tại Tọa đàm

Theo ông, mặc dù Việt Nam hiện có 52 trung tâm trọng tài cùng khoảng 800–1.000 trọng tài viên, nhưng số lượng vụ việc được giải quyết vẫn chưa tương xứng với tiềm năng phát triển. Nhiều hợp đồng thương mại lớn có yếu tố nước ngoài vẫn lựa chọn các trung tâm trọng tài ở nước ngoài thay vì các tổ chức trọng tài trong nước. Ông Nguyễn Khánh Ngọc cũng cho rằng hoạt động trọng tài không đơn thuần là một loại hình dịch vụ mà là một thiết chế bổ trợ tư pháp quan trọng, góp phần bảo đảm công lý, nâng cao chất lượng môi trường đầu tư và thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

Các đại biểu tham dự tọa đàm thống nhất rằng việc sửa đổi Luật Trọng tài thương mại không chỉ nhằm khắc phục những bất cập trong thực tiễn áp dụng mà còn hướng tới mục tiêu dài hạn xây dựng Việt Nam trở thành một trung tâm giải quyết tranh chấp có uy tín trong khu vực, với môi trường pháp lý ổn định, chuyên nghiệp và tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.