Đại diện VIAC tham gia hội thảo “Kinh nghiệm lựa chọn đề tài và phương pháp nghiên cứu cho luận án tiến sĩ luật”

Nhằm tạo điều kiện để giảng viên và nghiên cứu sinh trao đổi, học hỏi kinh nghiệm, nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học, chiều ngày 03/7/2026, Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh (ULAW) đã tổ chức Hội thảo “Kinh nghiệm lựa chọn đề tài và phương pháp nghiên cứu cho luận án tiến sĩ luật”. Sự kiện có sự tham gia của PGS. TS. Phạm Duy Nghĩa – Phó Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), Chủ tịch Hội đồng Khoa học VIAC.

 Toàn cảnh buổi Hội thảo

Trong quá trình thực hiện luận án tiến sĩ, việc xác định một đề tài phù hợp và lựa chọn phương pháp nghiên cứu hiệu quả luôn là những thách thức lớn, định hình chất lượng và đóng góp học thuật của luận án. Xuất phát từ yêu cầu đó, Câu lạc bộ Cựu nghiên cứu sinh Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh đã tổ chức Hội thảo “Kinh nghiệm lựa chọn đề tài và phương pháp nghiên cứu cho luận án tiến sĩ luật”. Sự kiện có sự đồng hành của các chuyên gia, nhà khoa học và cựu nghiên cứu sinh, mang đến nhiều góc nhìn thực tiễn, đa chiều về cách lựa chọn đề tài, xây dựng phương pháp nghiên cứu và triển khai luận án tiến sĩ, góp phần nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học của Nhà trường.

Về phía Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), sự kiện có sự tham gia của PGS.TS. Phạm Duy Nghĩa – Phó Chủ tịch VIAC với vai trò đồng Điều phối viên tại phiên làm việc chuyên đề.

TS. Lê Trường Sơn – Bí thư Đảng ủy, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh

Phát biểu khai mạc hội thảo, TS. Lê Trường Sơn – Bí thư Đảng ủy, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh nhấn mạnh rằng việc lựa chọn đề tài và phương pháp nghiên cứu là nền tảng quyết định chất lượng của một luận án tiến sĩ. Do đó, các ý kiến tại Hội thảo không chỉ giúp chia sẻ kinh nghiệm, mà còn giúp hình thành tư duy nghiên cứu hiện đại, thúc đẩy cách tiếp cận liên ngành, dựa trên bằng chứng khoa học trong nghiên cứu pháp lý. Đây cũng là một trong những hoạt động góp phần hiện thực hóa định hướng xây dựng Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh trở thành trường đại học đa ngành, đa lĩnh vực, nắm vai trò nòng cốt trong đào tạo và nghiên cứu pháp luật.

Hội thảo được chia thành hai phiên chuyên đề. Phiên thứ nhất do TS. Lê Trường Sơn – Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TP. HCM; PGS.TS. Phạm Duy Nghĩa – Phó Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), Chủ tịch Hội đồng Khoa học VIAC và PGS.TS. Nguyễn Văn Vân – Nguyên Trường khoa Luật Thương mại, Trường Đại học Luật TP. HCM đồng chủ trì, tập trung trao đổi về định hướng lựa chọn đề tài nghiên cứu và các xu hướng nghiên cứu pháp lý hiện đại.

PGS. TS. Phạm Duy Nghĩa - Phó Chủ tịch VIAC, Chủ tịch Hội đồng Khoa học VIAC

Mở đầu chương trình làm việc, PGS.TS. Phạm Duy Nghĩa có bài chia sẻ về vấn đề “Cần làm gì để có được một đề tài luận án tiến sĩ phù hợp – Một vài gợi ý trong lĩnh vực luật thương mại – kinh doanh”. Từ kinh nghiệm nghiên cứu, PGS.TS. Phạm Duy Nghĩa trao đổi về quá trình hình thành ý tưởng, kinh nghiệm lựa chọn và kỹ năng phát triển đề tài. Ông nhấn mạnh, việc lựa chọn đề tài cần phải xuất phát từ những vấn đề thực tiễn, có khả năng tạo ra giá trị ứng dụng chứ không chỉ dừng lại ở giá trị lý thuyết. Theo ông, nghiên cứu sinh không nên xem học vị tiến sĩ đơn thuần là một bằng cấp mà cần coi đó là cơ hội tạo ra những đóng góp lâu dài cho khoa học và xã hội.

Với bối cảnh hội nhập kinh tế, pháp luật thương mại quốc tế đang không ngừng phát triển để đáp ứng những yêu cầu mới của hoạt động đầu tư, thương mại và giải quyết tranh chấp xuyên biên giới. Trên cơ sở đó, PGS.TS. Phạm Duy Nghĩa đã gợi mở một số hướng nghiên cứu trong lĩnh vực luật thương mại quốc tế, tập trung vào pháp luật về trọng tài và hòa giải thương mại quốc tế với tầm nhìn đến năm 2030.

Các chuyên gia tại phiên làm việc thứ nhất

Tiếp nối phần trao đổi, các chuyên gia tiếp tục chia sẻ về định hướng lựa chọn đề tài luận án tiến sĩ và xu hướng nghiên cứu trong nhiều lĩnh vực khoa học pháp lý.

Đối với luật kinh tế, chuyên gia giới thiệu nhiều phương pháp tiếp cận mới như kết hợp giữa phân tích quy phạm với luật học thực chứng, nghiên cứu liên ngành và ứng dụng các công cụ số; đồng thời, nhiều chủ đề nghiên cứu mang tính mới, thời sự và có giá trị thực tiễn cao cũng được chuyên gia gợi ý giúp định hướng cho NCS.

Ở lĩnh vực luật hình sự và tố tụng hình sự, bên cạnh việc làm rõ sự khác biệt giữa giá trị học thuật và giá trị ứng dụng của luận án, hội thảo cũng gợi mở nhiều hướng nghiên cứu hiện đại như luật học so sánh, chính sách hình sự, tội phạm xuyên quốc gia, bảo vệ dữ liệu cá nhân và bảo vệ quyền con người trong hoạt động tư pháp hình sự. 

Đối với lĩnh vực luật hiến pháp và luật hành chính, các chuyên gia phân tích những thuận lợi cũng như thách thức trong nghiên cứu. Theo đó, đây là lĩnh vực có phạm vi nghiên cứu rộng, gắn với tiến trình cải cách thể chế và quản trị nhà nước, tạo điều kiện phát triển nhiều hướng nghiên cứu chuyên sâu. Tuy nhiên, để nâng cao giá trị học thuật, nghiên cứu sinh cần tiếp cận đa ngành, đặt pháp luật trong bối cảnh vận hành thực tiễn và cân bằng giữa các yếu tố pháp lý, chính trị, kinh tế và xã hội. 

Nhìn chung, việc lựa chọn đề tài cần được xây dựng trên hệ thống tiêu chí rõ ràng, không chỉ bảo đảm tính mới mà còn phải có đóng góp về lý luận, giá trị thực tiễn, giải quyết trọn vẹn vấn đề khoa học đặt ra và tạo ra ý nghĩa đối với sự phát triển của khoa học pháp lý cũng như kinh tế - xã hội.

Các chuyên gia tại phiên làm việc thứ hai

Phiên làm việc thứ hai tập trung vào phương pháp triển khai nghiên cứu luận án tiến sĩ, được điều hành bởi PGS.TS. Hà Thị Thanh Bình – Trưởng khoa Luật Thương mại, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Cựu nghiên cứu sinh Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh; PGS.TS. Đỗ Minh Khôi – Trường Kinh tế, Luật và Quản lý nhà nước, Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh và PGS.TS. Phan Hoài Nam – Phó Trưởng khoa Luật Quốc tế, Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh.

Qua chia sẻ, các diễn giả đã hệ thống hóa các bước cần thiết trong quá trình thiết kế nghiên cứu khoa học pháp lý, giúp nghiên cứu sinh có cách tiếp cận bài bản ngay từ giai đoạn xây dựng đề cương, qua đó nâng cao tính logic, tính khả thi và chất lượng của luận án. Ngoài ra, theo chuyên gia, trong quá trình thực hiện luận án tiến sĩ, phần tổng quan tình hình nghiên cứu được nhìn nhận không chỉ là hoạt động tổng hợp tài liệu mà còn là quá trình phân tích, đánh giá và xác định khoảng trống nghiên cứu, qua đó làm rõ giá trị và đóng góp của luận án. Từ đó, một số hướng dẫn để NCS thực hiện quy trình nghiên cứu khoa học và hiệu quả hơn cũng được chuyên gia đưa ra trao đổi.

Hội thảo cũng dành thời gian trao đổi về việc vận dụng phương pháp so sánh luật trong nghiên cứu pháp lý. Theo đó, việc lựa chọn hệ thống pháp luật để so sánh cần xuất phát từ mục tiêu nghiên cứu, đồng thời xem xét sự tương đồng về bối cảnh pháp lý, kinh tế và xã hội nhằm bảo đảm tính phù hợp và khả năng vận dụng vào thực tiễn Việt Nam. Các chia sẻ đã cung cấp nhiều gợi mở thiết thực, góp phần hỗ trợ nghiên cứu sinh hoàn thiện phương pháp nghiên cứu và nâng cao chất lượng luận án tiến sĩ.

Một số hình ảnh khác tại sự kiện

Sau các tham luận, các đại biểu, giảng viên và nghiên cứu sinh đã tích cực trao đổi, đặt nhiều câu hỏi xoay quanh việc lựa chọn đề tài, xây dựng câu hỏi nghiên cứu, thiết kế phương pháp nghiên cứu, kỹ năng công bố khoa học và hoàn thiện luận án tiến sĩ. Những chia sẻ thẳng thắn từ các chuyên gia mang đến nhiều kinh nghiệm thực tiễn, góp phần giúp các nghiên cứu sinh có thêm định hướng và phương pháp tiếp cận hiệu quả trong quá trình thực hiện nghiên cứu.

 Nguồn ảnh: ULAW