Sáng ngày 9/6/2026 tại Hà Nội, Hội Luật gia Việt Nam đã tổ chức Tọa đàm góp ý đối với Dự thảo Báo cáo một số định hướng lớn sửa đổi, bổ sung Luật Trọng tài thương mại. Tham dự tọa đàm với vai trò đại diện VIAC, ThS. Vũ Thị Hằng – Đại diện Ban Thư ký Tố tụng, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) – đã chia sẻ nhiều ý kiến góp ý đối với định hướng sửa đổi Luật Trọng tài thương mại trên cơ sở thực tiễn hoạt động trọng tài tại Việt Nam cũng như kinh nghiệm phát triển của các nền tài phán trọng tài hàng đầu trong khu vực.

Toàn cảnh Tọa đàm

Phát biểu tại tọa đàm, ông Nguyễn Văn Huệ – Trưởng ban Nghiên cứu, Xây dựng và Phổ biến pháp luật, Hội Luật gia Việt Nam cho biết, sau hơn 15 năm thi hành, Luật Trọng tài thương mại năm 2010 đã góp phần thúc đẩy sự phát triển của phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài tại Việt Nam. Tuy nhiên, trước sự thay đổi nhanh chóng của môi trường kinh doanh và quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng, nhiều quy định của luật hiện hành đã bộc lộ những hạn chế cần được sửa đổi, hoàn thiện.

Ông Nguyễn Văn Huệ - Trưởng ban Nghiên cứu, Xây dựng và Phổ biến pháp luật, Hội Luật gia Việt Nam phát biểu tại Tọa đàm

Tại tọa đàm, ThS. Vũ Thị Hằng – Đại diện Ban Thư ký Tố tụng, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) đã tham dự và đại diện VIAC chia sẻ ý kiến góp ý đối với Dự thảo Báo cáo về một số định hướng lớn sửa đổi, bổ sung Luật Trọng tài thương mại. Trên cơ sở nghiên cứu thực tiễn hoạt động trọng tài trong nước và kinh nghiệm cải cách của nhiều nền tài phán hàng đầu trong khu vực, VIAC đề xuất cần xây dựng một tầm nhìn chiến lược toàn diện nhằm phát triển trọng tài thương mại trở thành một cấu phần quan trọng của môi trường đầu tư và kinh doanh quốc gia.

Theo bà Hằng, việc sửa đổi Luật Trọng tài thương mại không chỉ dừng lại ở các giải pháp kỹ thuật lập pháp mà còn cần được đặt trong bối cảnh rộng hơn của chiến lược phát triển quốc gia. Quan sát các nền tài phán như Singapore, Hong Kong (Trung Quốc), Hàn Quốc hay Malaysia cho thấy, các quốc gia đầu tư mạnh vào cải cách hệ thống trọng tài đều thu hút được dòng vốn đầu tư chất lượng cao hơn, đây cũng là một trong những chuyển dịch lớn của thương mại và đầu tư quốc tế trong hai thập kỷ qua. Nói cách khác, trọng tài có thể được coi là một công cụ nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, thu hút đầu tư chất lượng cao và củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp đối với hệ thống pháp lý, một cấu phần quan trọng của môi trường đầu tư kinh doanh. Do đó, sự phát triển của trọng tài không chỉ là vấn đề của ngành tư pháp hay dịch vụ pháp lý, mà còn phản ánh mức độ an toàn pháp lý và sức hấp dẫn của một nền kinh tế đối với nhà đầu tư quốc tế.

Một trong những nội dung được VIAC đặc biệt lưu ý là vai trò của hệ thống tòa án trong việc hỗ trợ và giám sát hoạt động trọng tài. Dẫn chiếu các nghiên cứu và thực tiễn quốc tế, VIAC cho rằng sự ủng hộ nhất quán của tòa án đối với trọng tài là yếu tố then chốt giúp các địa điểm trọng tài duy trì vị trí cao trong nhóm được ưa thích trên thế giới. Theo đó, việc hoàn thiện pháp luật trọng tài cần đi đôi với việc củng cố môi trường tư pháp thân thiện với trọng tài, bảo đảm nguyên tắc "can thiệp tư pháp tối thiểu" và nâng cao tính dự đoán trong hoạt động hỗ trợ và giám sát của tòa án đối với hoạt động trọng tài.

Đáng chú ý, trong các cải cách tư pháp gần đây tại Việt Nam nhằm tăng cường tính nhất quán và khả năng dự đoán trong hoạt động của tòa án đối với trọng tài, có thể kể đến việc xác định lại thẩm quyền của tòa án đối với một số thủ tục liên quan đến trọng tài. Cụ thể, theo Nghị quyết số 81/2025/UBTVQH15 (có hiệu lực từ ngày 01/7/2025), thẩm quyền này được giới hạn và tập trung vào 03 (ba) Tòa án cấp tỉnh gồm: Hà Nội, Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh. Cùng với một số cải cách khác trong năm 2025, đây có thể được xem là những tín hiệu tích cực về sự ủng hộ của Tòa án đối với Trọng tài trong nước thông qua việc thúc đẩy tính thống nhất trong các quyết định Tòa án và củng cố vai trò hỗ trợ của Tòa án đối với Trọng tài, hướng tới một môi trường pháp lý minh bạch và thân thiện hơn đối với Trọng tài.

Bên cạnh đó, VIAC cho rằng quá trình cải cách cần được nhìn nhận trong tổng thể hệ sinh thái các thành tố liên quan trong tài phán trọng tài quốc gia, và liên quan tới nhiều lĩnh vực. Để tham khảo, Bộ 10 nguyên tắc thiên niên kỷ của Viện Trọng tài Quốc tế London (CIArb) 2015 đã đặt một khuôn khổ đánh giá có hệ thống và được cộng đồng quốc tế thừa nhận rộng rãi, xác định các đặc trưng cần thiết của một trụ sở trọng tài hiệu quả, đạt chuẩn và an toàn.

Quan sát các nền tài phán quốc tế, kinh nghiệm của Singapore và Hong Kong (Trung Quốc) cho thấy việc xây dựng một trung tâm trọng tài thành công đòi hỏi sự phát triển đồng bộ của nhiều thành tố trong hệ sinh thái trọng tài, từ khung pháp luật, vai trò hỗ trợ của nhà nước, hạ tầng chuyên biệt đến các cơ chế tư pháp hỗ trợ và mức độ hội nhập quốc tế. Trong khi đó, Hàn Quốc là một tham chiếu gần hơn với Việt Nam, đã lựa chọn cách tiếp cận cải cách có lộ trình thông qua các kế hoạch tổng thể 05 năm, hướng tới hoàn thiện đồng thời khung pháp lý, chính sách liên ngành, hoạt động đào tạo và cơ chế phối hợp giữa các chủ thể liên quan. 

Đối với định hướng quốc tế hóa hoạt động trọng tài, VIAC cho rằng các quy định hiện hành của Luật Trọng tài thương mại (Điều 73), Việt Nam về cơ bản đã mở cửa đối với hoạt động của tổ chức trọng tài nước ngoài và bảo đảm phù hợp với các cam kết quốc tế có liên quan. Do đó, định hướng quốc tế hóa cần được tiếp cận theo hướng xây dựng thể chế trọng tài theo chuẩn quốc tế, qua đó tạo điều kiện để các tổ chức trọng tài tại Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút nhiều hơn các tranh chấp có yếu tố quốc tế được giải quyết tại Việt Nam.

Trên tinh thần đó, VIAC đề xuất giữ tinh thần xác lập rõ vai trò của Nhà nước theo nguyên tắc “quản lý, giám sát và hỗ trợ đúng mức”, đồng thời nâng cao và làm rõ nguyên tắc tách bạch sự quản lý của nhà nước giới hạn ở các quản lý và hỗ trợ mang tính hành chính, giữ nguyên bản chất của trung tâm trọng tài là tổ chức phi nhà nước. Từ đó, tạo môi trường bên ngoài thiết yếu để các tổ chức trọng tài phát triển, tăng cường năng lực tự quản trị, năng lực tự xây dựng quy tắc tố tụng, phát triển sản phẩm, dịch vụ và vận hành theo các tiêu chuẩn chuyên nghiệp, hiện đại, quốc tế.

Thông qua các kiến nghị này, đại diện VIAC bày tỏ kỳ vọng việc sửa đổi Luật Trọng tài thương mại sẽ góp phần xây dựng một hệ sinh thái trọng tài hiện đại, hiệu quả và có khả năng cạnh tranh trong khu vực, qua đó nâng cao vị thế của Việt Nam như một địa điểm giải quyết tranh chấp thương mại và đầu tư hấp dẫn trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Ngoài các nội dung nêu trên, các đại biểu tham dự tọa đàm cũng trao đổi về việc mở rộng phạm vi tranh chấp có thể giải quyết bằng trọng tài, hiện đại hóa thủ tục tố tụng thông qua ứng dụng công nghệ số, bổ sung các cơ chế tố tụng linh hoạt và tăng cường phối hợp giữa tòa án với các trung tâm trọng tài trong quá trình xem xét các vấn đề liên quan đến phán quyết trọng tài.

Ông Nguyễn Khánh Ngọc – Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam

Phát biểu kết luận tọa đàm, ông Nguyễn Khánh Ngọc – Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam, khẳng định trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, hệ thống pháp luật và các thiết chế giải quyết tranh chấp cần trở thành một lợi thế cạnh tranh của quốc gia. Các ý kiến đóng góp tại tọa đàm sẽ là cơ sở quan trọng để tiếp tục hoàn thiện Dự thảo Báo cáo, hướng tới mục tiêu xây dựng một khuôn khổ pháp lý hiện đại, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của trọng tài thương mại tại Việt Nam trong giai đoạn mới.